Giriş
Maarif Modelinde yazılı sınav soruları nasıl hazırlanır? sorusu, kimya öğretmenlerinin en sık ihtiyaç duyduğu pratik konulardan biridir. TYMM programı performans görevi ve süreç takibini vurgulasa da sınıf içi yazılı sınav hâlâ notun önemli parçasıdır; fark, soru dilinin beceri + bağlam + adil puanlama üçlüsüne kaymasıdır.
Bu rehber öğretmen odaklıdır: yazılı sınav ile performans görevi farkı, 7 adımlı hazırlık akışı, beceri ve bağlam birleştirme tabloları, puanlama anahtarı örnekleri, örnek soru kökleri ve kontrol listesi bir arada. Modelin genel çerçevesi için Maarif Modeli Nedir? rehberine bakabilirsin. Genel beceri temelli soru yazımı için Beceri Temelli Soru Yazma rehberine; rubrik ayrıntısı için Rubrik ve Dereceli Puanlama rehberine; ölçme setinin tamamı için Maarif Ölçme Değerlendirme rehberine bakabilirsin.
Öğrenciysen soru çözüm stratejisi için Maarif Kimya Soruları Nasıl Çözülür? yazısına; KİM kod okuma için Öğrenme Çıktısı ve Süreç Bileşeni rehberine bakabilirsin.
Kısa sonuç: İyi Maarif yazılısı KİM çıktısından geriye planlanır; bağlam, beceri adımları ve puanlama anahtarı olmadan adil ölçme yapılamaz.
Öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri TYMM (MEB) kimya öğretim programından alınmalıdır. Yazılı hazırlarken güncel tema sayfasındaki KİM kodunu esas alın.
- Öğrenme çıktısı (KİM): Tema sayfasındaki kimya kazanım kodu; sorunun ne ölçtüğünü gösterir.
- Süreç bileşeni (a, b, c…): Çıktının alt adımları; yazılıda alt soru veya puan satırına dönüşür.
- Bağlam temelli soru: Gerçek senaryo, tablo veya grafik verilir; kavram o bağlama uygulanır.
- Beceri temelli soru: Gözlem, tahmin, karşılaştırma, gerekçelendirme adımları istenir.
- Puanlama anahtarı: Her alt adımın kaç puan alacağını gösteren rubrik veya tablo.
Maarif Yazılı Sınav Sorusu Nedir?
Eski yazılılarda sık görülen Sodyumun elektron dizilimini yazınız. türü Maarif’te tek başına yeterli değildir. Aynı konu şu şekilde beceri odaklı yazılır: Verilen periyodik tablo parçasında sodyum ve klor elementlerinin son katman elektron sayılarına bakarak ikisi arasındaki elektron alışverişini açıklayınız.
Yazılı sınav; performans görevi kadar uzun sürmese de aynı program mantığını taşır: ölçülen şey düşünme sürecinin sonucudur.
Maarif yazılı sınav sorusu nasıl hazırlanır?
Önce KİM çıktısını seç → bağlam ve veri ekle → kök fiilini beceriye göre yaz → alt soruları süreç bileşenine göre böl → puanlama anahtarını önceden hazırla → pilot okuma yap.
Eski Müfredat Yazılısı vs Maarif Yazılı Sınavı
Maarif yazılı sınav farkı nedir?
2018 ve öncesi kimya yazılılarında ağırlık çoğunlukla bilgi hatırlamadaydı. Maarif (TYMM) yazılısında aynı konu bile KİM öğrenme çıktısı, süreç bileşeni ve gerekçelendirme ile yeniden yazılır. Genel model değişimi için Maarif Modeli Nedir? rehberine; soru yazım mantığı için Beceri Temelli Sorular hub yazısına bakabilirsin.
| Özellik | Eski müfredat yazılısı | Maarif yazılı sınavı |
|---|---|---|
| Soru tipi | Tanım, formül, kısa cevap ağırlıklı | Bağlam + yorum, karşılaştırma, gerekçe |
| Bağlam | Çoğu soruda veri/senaryo yok | Tablo, grafik, deney veya günlük hayat senaryosu |
| Beceri ölçümü | Hatırlama ve tekrar | Gözlem, tahmin, karşılaştırma, gerekçelendirme |
| Puanlama | Doğru/yanlış veya tek satır anahtar | Alt adım puanı (rubrik / puanlama anahtarı) |
| Program uyumu | Konu listesi odaklı | KİM kodu ve süreç bileşenine (a, b, c…) bağlı |
Yazılı Sınav vs Performans Görevi
Planlama karışmasın diye kısa karşılaştırma:
| Özellik | Yazılı sınav | Performans görevi |
|---|---|---|
| Süre | Tek ders saati veya 2×40 dk | Birkaç gün – birkaç hafta |
| Ürün | Kağıt cevap, kısa açıklama, seçenek | Rapor, deney, poster, sunum |
| Puanlama | Soru bazlı anahtar / kısa rubrik | Ayrıntılı rubrik tablosu |
| Beceri vurgusu | Hızlı düşünme, gerekçe, veri okuma | Uzun bilimsel süreç, ürün kalitesi |
| Detay rehber | Bu yazı | Performans görevi rehberi |
Yazılı sınav soru hazırlama akış şeması
7 Adımda Yazılı Sınav Sorusu Hazırlama
- Öğrenme çıktısını seç. Tema sayfasından KİM.X.Y.Z kodunu işaretle; süreç bileşenlerini (a, b, c…) not al.
- Bağlam ve veri ekle. En az bir somut veri: sayı tablosu, grafik, kısa deney metni, gıda etiketi, çevre haberi.
- Soru kökünü beceri fiiliyle yaz. Tanım değil; tahmin et, karşılaştır, gerekçelendir, yorumla.
- Alt soruları süreç sırasına göre böl. (a) gözlem, (b) yorum, (c) gerekçe yapısı yazılıda çok işlevseldir.
- Puanlama anahtarını önceden yaz. Her alt maddeye puan ver; toplam soru ağırlığıyla uyumlu olsun.
- Çeldiricileri tasarla. Çoktan seçmelide yanlış seçenek yaygın kavram yanılgısı veya eksik gerekçe içermeli.
- Pilot okuma yap. Süre, bağlam netliği ve ezber cevabı riskini kontrol et.
Süreç bileşeninin soruya nasıl yansıdığı için Süreç Bileşeni rehberine bakabilirsin.
Beceri ve Bağlam Birleştirme Tablosu
İyi Maarif yazılısı bağlamı taşır, beceriyi ölçer. Aşağıdaki tablo planlama için kullanılabilir:
| Tema / konu | Bağlam örneği | Beceri adımı | Soru kökü fiili |
|---|---|---|---|
| 9. sınıf etkileşim — iyonik bağ | Na ve Cl son katman elektron tablosu | Karşılaştırma, açıklama | Karşılaştırarak açıklayınız |
| 10. sınıf çeşitlilik — ayırma | Kum-tuz karışımı laboratuvar senaryosu | Hipotez, yöntem seçimi | Hangi yöntemi seçerdiniz, gerekçelendiriniz |
| 11. sınıf asit-baz | pH grafiği veya titrasyon eğrisi | Veri yorumlama, çıkarım | Grafiğe göre yorumlayınız |
| 11. sınıf sürdürülebilirlik | Atık bertarafı veya CO₂ senaryosu | Sorumlu karar, gerekçe | Hangi seçeneği desteklersiniz, neden? |
Bağlam okuma alışkanlığı için Bağlam Temelli Soru rehberine; bilimsel süreç adımları için Bilimsel Süreç Becerileri rehberine bakabilirsin.
Süreç Bileşenini Yazılı Soruya Yansıtma
KİM çıktısının altındaki a-b-c-d adımları yazılıda doğrudan alt soru numarasına dönüşebilir:
- a — gözlem / veri okuma: Tablodaki hangi değişken artmıştır? (2 puan)
- b — kavram uygulama / yorum: Bu artış hangi kuralı destekler? (3 puan)
- c — gerekçelendirme: Seçiminizi bilimsel dil ile açıklayınız. (3 puan)
- d — bilimsel dil / genelleme (varsa): Başka bir madde için aynı mantığı uygulayınız. (2 puan)
Bu yapı hem adil puanlamayı kolaylaştırır hem öğrenciye ne beklediğinizi net gösterir.
Puanlama Anahtarı Örnekleri
Yazılıda puan dağılımını önceden yazmak tartışmayı azaltır. İki örnek:
Maarif yazılı sınav puanlama anahtarı nasıl yazılır?
Maarif yazılı sınav puanlama anahtarı, her alt adıma (veri okuma, kavram, gerekçe, bilimsel dil) ayrı puan veren tablodur; toplam soru puanı yazılı sınav ağırlığıyla aynı olmalıdır.
Açık uçlu soru — 10 puanlık dağılım
| Alt adım / ölçüt | Puan | Ne ölçülür? |
|---|---|---|
| Veri / tablo okuma | 2 | Doğru değer veya eğilim tespiti |
| Kavram uygulama | 3 | Doğru kimya kuralının seçimi |
| Gerekçelendirme | 3 | Çünkü … ile kanıtlı açıklama |
| Bilimsel dil ve düzen | 2 | Birim, terim, okunaklılık |
Maarif yazılı sınav puanlama anahtarı şeması (10 puan)
Çoktan seçmeli soru — beceri notu
Her seçenekte hangi adımın ölçüldüğünü öğretmen notuna yaz:
- A: Doğru — veri + gerekçe birlikte (tam beceri)
- B: Kavram doğru, gerekçe eksik (kısmi beceri hatası)
- C: Yaygın birim/kural karışıklığı
- D: Bağlam dışı ezber cevap
Ayrıntılı rubrik satırları için Maarif Rubrik rehberine bakabilirsin.
Örnek Soru Kökleri (Kimya)
Aşağıdaki kökler doğrudan uyarlanabilir; puanlama anahtarını kendin ekle.
Bir öğrenci kum-tuz karışımını ayırmak için önce eleme, sonra çözündürme ve buharlaştırma adımlarını planlamıştır. (a) Her adımda hangi madde ayrılır? (b) Bu yöntemlerin fiziksel/kimyasal ayrım mantığını karşılaştırarak açıklayınız. (c) Güvenlik açısından buharlaştırma adımında nelere dikkat edilmelidir?
Verilen titrasyon eğrisinde eşdeğerlik noktası pH 7’nin altındadır. (a) Grafikten hangi bilgiyi okursunuz? (b) Kullanılan asit ve bazın güçlü/zayıf olma durumunu gerekçelendiriniz.
Laboratuvarda asit damlası eldivensiz yüzeye düştü. Öğretmen hemen su ile yıkama ve havalandırma uyguladı. Bu müdahaleyi en iyi açıklayan ifade hangisidir? (Seçenekler: güvenlik prosedürü + kimyasal etki gerekçesi içermeli; ezber tanım içermemeli.)
Sınıf düzeyi tema listeleri için 9., 10. ve 11. Sınıf Maarif Kimya rehberlerine bakabilirsin.
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonuç | Düzeltme |
|---|---|---|
| KİM çıktısı okumadan ezber soru yazmak | Program dışı ölçme | Önce tema sayfasından çıktı seç |
| Bağlamsız formül sorusu | Beceri ölçülmez | Tablo, grafik veya senaryo ekle |
| Puanlama anahtarı olmadan açık uçlu sormak | Adil not zorlaşır | Alt adım puanlarını önceden yaz |
| Çok uzun metin, kısa süre | Okuma becerisi ölçülür, kimya değil | Metni kısalt veya süreyi artır |
| Performans görevi beklentisini yazılıya sığdırmak | Öğrenci yetişemez | Yazılıda 2–3 adım yeter; uzun ürün performans görevine bırak |
Öğretmen kontrol listesi (yazılı öncesi)
- Her soru en az bir KİM çıktısına bağlı mı?
- Bağlam / veri var mı?
- En az bir beceri fiili (yorumla, gerekçelendir, karşılaştır) kullanıldı mı?
- Açık uçlu sorularda puan dağılımı yazılı mı?
- Toplam puan yazılı ağırlığıyla uyumlu mu?
- Süre, soru sayısı ve metin uzunluğu dengeli mi?
Öğrenci ve YKS Köprüsü
Maarif yazılı sınavları okul notunu ölçer; YKS çoktan seçmeli kalır. Yine de yazılıda kurduğun gerekçelendirme ve grafik yorumu becerileri TYT/AYT paragraf ve yorum sorularına doğrudan hazırlık sağlar.
Öğrenciler sistematik tekrar için Ferrum TYT Çalışma Sahasına veya Ferrum paketlerine bakabilir; soru türü farkları için Beceri Temelli Sorular hub yazısına göz atabilirsin.
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana nokta:
- Maarif yazılı sınav sorusu bağlam + beceri adımları + önceden yazılmış puanlama üçlüsüyle tasarlanır; ezber tanım sorusu tek başına yeterli değildir.
- KİM öğrenme çıktısı ve süreç bileşenleri (a, b, c…) yazılıda alt soru ve puan satırına dönüşür.
- Yazılı sınav performans görevinin yerine geçmez; kısa sürede düşünme ve gerekçelendirme ölçer — uzun ürün performans görevine bırakılır.
Özetle: İyi Maarif yazılısı, öğrenciye ne ölçüleceğini ve kaç puan alacağını önceden gösteren beceri odaklı, bağlamlı sorulardan oluşur.
Sonuç
Maarif Modelinde yazılı sınav soruları nasıl hazırlanır? Öğrenme çıktısından geriye planlanır; bağlam verilir, beceri adımları soruya yazılır, puanlama anahtarı hazırlanır. Bu rehberdeki tablolar, örnek kökler ve kontrol listesi doğrudan sınav kağıdı taslağına taşınabilir.
Genel model: Maarif Modeli Nedir?. Beceri yazımı: Beceri Temelli Soru Yazma. Ölçme seti: Ölçme Değerlendirme. Sosyal-duygusal boyut: Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri.
YKS tarafında aynı beceri dilini pekiştirmek için Ferrum TYT Çalışma Sahasına veya Ferrum paketlerine göz atabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Yazılı sınav ile performans görevi arasındaki fark nedir?
Yazılı sınav sınıfta belirli sürede kağıt veya dijital ortamda çözülür; çoğunlukla kısa-orta uzunlukta sorular içerir. Performans görevi günler/haftalar sürer; deney raporu, proje veya sunum gibi ürün ister. İkisi de rubrik veya puanlama anahtarı kullanır; yazılıda süre kısıtı belirgindir.
Maarif yazılı sınavda rubrik gerekli mi?
Açık uçlu ve çok adımlı sorularda puanlama anahtarı (rubrik satırları) zorunludur; adil not için her alt adımın puanı önceden yazılmalıdır. Kısa çoktan seçmeli sorularda klasik anahtar yeterli olabilir; yine de hangi beceri adımının hangi seçenekte ölçüldüğünü not etmek iyi uygulamadır.
Yazılı sınavda açık uçlu mu çoktan seçmeli mi kullanılmalı?
Maarif kimyada ikisi birlikte kullanılır. Açık uçlu sorular gerekçelendirme ve süreç adımlarını doğrudan ölçer; çoktan seçmeli sorular süre yönetimi ve hızlı tarama sağlar. İyi yazılı, bağlam + beceri içeren her iki türü de içerir.
Yazılı sınav puanlaması nasıl yapılır?
Soruyu önce alt adımlara bölün (veri okuma, kavram, gerekçe, bilimsel dil). Her adıma puan verin; toplam soru puanı yazılı ağırlığıyla uyumlu olsun. Örnek: 10 puanlık açık uçlu soruda veri 2, kavram 3, gerekçe 3, dil 2 puan. Rubrik hücrelerinde somut davranış tanımı yazın.
Beceri temelli soru yazma rehberi ile bu yazı arasındaki fark nedir?
Genel beceri temelli soru yazma rehberi tüm değerlendirme türlerini kapsar. Bu yazı özellikle yazılı sınav formatına odaklanır: süre sınırı, kağıt düzeni, puan dağılımı tablosu ve sınıf içi uygulama örnekleri. Performans görevi ve proje için ayrı rehberler vardır.
Yakup Demir
Ferrum · Kimya Öğretmeni ve YKS Kimya İçerik Yazarı
Ferrum kitapları yazarı ve YKS kimya içerikleri üzerinde çalışır. YKS kimya müfredatı, TYT ve AYT konu anlatımı videoları, soru dağılımı ve sınav stratejisi üzerine kısa, veri odaklı rehberler hazırlar.
