Na
22.990Sodyum
Sodium
Tuz (NaCl) ve yemek sodası (NaHCO₃) bileşiklerinin temel elementi. Sinir iletiminde kritik rol oynar.
11
22.99 g/mol
[Ne] 3s¹
2 | 8 | 1
0.93
0.968 g/cm³
97.72 °C
882.9 °C
Humphry Davy
Sodyum, 1807'de İngiliz kimyacı Humphry Davy tarafından erimiş sodyum hidroksitin (NaOH) elektrolizi ile ilk kez izole edildi; bu, elektrolizle elde edilen ilk metallerden biridir. İsmi Latince natrium'dan gelir; bu ad antik natron (soda/çamaşır sodası) tuzlarıyla ilişkilendirilir. Sembol Na, bu Latince adın kısaltmasıdır. Tuz (NaCl) ve natron (Na₂CO₃) antik çağdan beri bilinmektedir.
²³Na
Doğal bolluk: %100. Tek kararlı sodyum izotopu; monoisotopik element.²²Na
Yarı ömür: 2,6 yıl. Radyoaktif; pozitron (β⁺) yayar. Pozitron emisyon tomografisi (PET) araştırmalarında kullanılır.²⁴Na
Yarı ömür: 14,96 saat. Radyoaktif; β⁻ yayar. Tıbbi teşhis ve kan akışı çalışmalarında izleyici olarak kullanılır.NaCl
Sodyum KlorürSofra tuzu; yol buz çözücü; soda-kireç cam hammaddesi.NaOH
Sodyum Hidroksit (Kostik Soda)Güçlü baz; sabun yapımı (saponifikasyon), kâğıt hamuru, tekstil.Na₂CO₃
Sodyum Karbonat (Soda Külü)Cam, deterjan ve kâğıt üretimi; su yumuşatma.NaHCO₃
Sodyum Bikarbonat (Kabartma Tozu)Pişirme mayası; yangın söndürücü; mide asidini nötralize eder.Na₂SO₄
Sodyum SülfatDeterjan dolgu maddesi; kâğıt hamuru (kraft prosesi).NaNO₃
Sodyum Nitrat (Şili Gübresi)Azotlu gübre; patlayıcı ve gıda koruyucu (E251).- Sofra tuzu (NaCl): gıda koruma ve lezzet
- Sodyum hidroksit (NaOH): kâğıt, tekstil, sabun ve deterjan üretimi
- Sodyum karbonat (Na₂CO₃): cam ve seramik sanayii
- Sodyum buharı lambaları: sarı-turuncu ışıkla yol aydınlatma (yüksek verim)
- Nükleer reaktörlerde soğutucu sıvı (sıvı sodyum, hızlı üreyen reaktörler)
- Metalurji: TiCl₄ + 4Na → Ti + 4NaCl (titanyum üretimi)
Sodyum, vücudun en önemli dışhücresel katyonudur. Na⁺/K⁺-ATPaz pompası sinir impulslarının iletilmesini ve kas kasılmasını sağlar. Sodyum klorür (NaCl) osmotik basıncı düzenler; böbreklerin sodyum-su dengesini koruma mekanizması kan basıncını doğrudan etkiler.
- Sodyum suyla şiddetli tepkime verir: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ (ekzotermik; havada tutuşabilir).
- Yeryüzündeki deniz suyunun tuzluluğunun (~%3,5) büyük kısmı NaCl kaynaklıdır.
- Sodyum buharı lambaları %90 verimle çalışır; bu nedenle 1970-2010 yılları arasında dünya genelinde en yaygın sokak lambası türüydü.
- İnsan vücudu ortalama ~100 g sodyum içerir; günlük ihtiyaç ~2 g (WHO önerisi < 2 g/gün).
- Sodyum, alkali metaller arasında en büyük ticari öneme sahip elementtir.
- Alkali metal (Grup 1); elektron dizilimi [Ne] 3s¹ → +1 yükseltgenme basamağı.
- Suyla tepkime: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ (potasyumdan daha az şiddetli, lityumdan daha fazla).
- Alev testi: sarı-turuncu (589 nm D çizgisi) — en belirgin ve tanınan alev rengi.
- NaOH güçlü baz: Na⁺ + OH⁻ → tam iyonlaşma. NaHCO₃ zayıf baz (tampon).
- Elektroliz: NaCl(suda) → katot: 2H₂O + 2e⁻ → H₂ + 2OH⁻; anot: 2Cl⁻ → Cl₂ + 2e⁻ (klorür öncelikli).
- Sodyum klorür kafes yapısı: her Na⁺ 6 Cl⁻ ile, her Cl⁻ 6 Na⁺ ile çevrili (yüz merkezli kübik).
Sodyum atom numarası kaçtır?
Sodyum elementinin atom numarası 11'dır.
Sodyum elektron dizilimi nedir?
Sodyum elementinin elektron dizilimi [Ne] 3s¹ şeklindedir.
Sodyum nerelerde kullanılır?
Sofra tuzu (NaCl): gıda koruma ve lezzet