Giriş
Maarif’te sosyal-duygusal öğrenme becerileri nelerdir? sorusu, tema sayfalarında görünen sosyal-duygusal öğrenme becerileri satırının ne anlama geldiğini merak eden öğrenci, öğretmen ve velilerden gelir. Konu listesi kadar önemli: laboratuvarda güvenlik, grupta görev paylaşımı ve çevresel karar verme de puan taşır.
Bu rehberde TYMM’nin resmi üç bileşenli yapısını, dokuz alt beceriyi, kimyadan somut örnekleri, kavramsal beceriler ile bilimsel süreç becerileri farkını, okul sınavı bağlantısını tablolarla netleştiriyoruz. Modelin genel çerçevesi için Maarif Modeli Nedir? rehberine; genel beceri haritası için Beklenen Beceriler rehberine; kavramsal beceriler için Kavramsal Beceriler rehberine; bilimsel süreç için Bilimsel Süreç Becerileri rehberine bakabilirsin.
Bu yazı MEB/TYMM sosyal-duygusal öğrenme becerileri çerçevesi ve 9.–12. sınıf kimya öğretim programı kazanımlarıyla uyumlu hazırlanmıştır. Resmi tanım ve süreç bileşenleri için TYMM Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri sayfası kontrol edilmiştir.
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri — resmi kod öneki SDB (benlik, sosyal yaşam, ortak/birleşik); okul dilinde SDÖB kısaltması da kullanılır.
- Kavramsal beceriler (KB) — karşılaştırma, çıkarım, eleştirel düşünme gibi düşünme operasyonları.
- Fen ve bilim alanı becerileri (FBAB) — gözlem, hipotez, deney, kanıt gibi bilimsel süreç adımları.
- Öğrenme çıktısı (KİM) — tema sayfasındaki kimya kazanım kodu; fiil genelde bilimsel süreç becerisini gösterir.
Sosyal-Duygusal Öğrenme Becerileri Nedir?
TYMM, sosyal-duygusal öğrenme becerilerini “öğrenen insan” profilinden “öğrenmeyi öğrenen, sorgulayan, yeni durumlara uyum sağlayan, sosyal ve duygusal yönden gelişen insan” hedefine taşıyan yapı olarak konumlandırır. Kimya dersinde formül ezberinin yanında güvenlik sorumluluğu, grup iletişimi ve etik karar aynı programın parçasıdır.
Maarif sosyal-duygusal öğrenme becerileri nelerdir?
Maarif sosyal-duygusal öğrenme becerileri, SDB1 benlik, SDB2 sosyal yaşam ve SDB3 ortak/birleşik olmak üzere üç bileşende, toplam dokuz alt beceri olarak tanımlanır; kimya temalarında laboratuvar, proje ve sürdürülebilirlik senaryolarıyla ölçülür.
Maarif Yapısı: Benlik, Sosyal Yaşam ve Ortak Beceriler
Resmi kodlama SDB önekini kullanır (SDB1 benlik, SDB2 sosyal yaşam, SDB3 ortak/birleşik). Üç bileşen birbirini tamamlar; ortak/birleşik beceriler özellikle benlik ile sosyal yaşam becerilerinin kesişim noktasında konumlanır.
| Bileşen | Kod | Alt beceriler (3’er) | Kimyada tipik görünüm |
|---|---|---|---|
| SDB1 — Benlik | SDB1.1–1.3 | Kendini tanıma, kendini düzenleme, kendine uyarlama | Deney hatasını fark etme; güvenlik kurallarına uyma; öz değerlendirme |
| SDB2 — Sosyal yaşam | SDB2.1–2.3 | İletişim, iş birliği, sosyal farkındalık | Grup deneyi; veri tablosu tartışması; farklı görüşe saygı |
| SDB3 — Ortak/birleşik | SDB3.1–3.3 | Uyum, esneklik, sorumlu karar verme | Yeni deney düzenine uyum; alternatif çözüm; atık/etik kararı |
Tam Liste: 9 Alt Beceri Özet Tablosu
Resmi dokuz alt beceriyi tek tabloda görmek isteyenler için özet karne aşağıdadır. Süreç bileşeni (SB) ve gösterge (G) adımları için TYMM resmi sayfasına; aşağıdaki SDB1–SDB3 bölümlerinde her beceri ayrıntılı açıklanır.
Maarif sosyal-duygusal öğrenme becerileri listesi (9 alt beceri)
Maarif sosyal-duygusal öğrenme becerileri listesi SDB1.1’den SDB3.3’e dokuz alt beceriden oluşur: benlik (3), sosyal yaşam (3) ve ortak/birleşik (3) bileşeninde gruplanır.
| Kod | Bileşen | Alt beceri | Kimya örneği |
|---|---|---|---|
| SDB1.1 | SDB1 Benlik | Kendini tanıma | Titrasyon hatasını fark etme |
| SDB1.2 | SDB1 Benlik | Kendini düzenleme | Laboratuvar güvenlik kurallarına uyma |
| SDB1.3 | SDB1 Benlik | Kendine uyarlama | Öz değerlendirme; bir sonraki deneyde düzeltme |
| SDB2.1 | SDB2 Sosyal yaşam | İletişim | Deney sonucunu gruba net anlatma |
| SDB2.2 | SDB2 Sosyal yaşam | İş birliği | Gözlemci / okuyucu / raportör görev paylaşımı |
| SDB2.3 | SDB2 Sosyal yaşam | Sosyal farkındalık | Farklı çözüm önerilerine saygılı tepki |
| SDB3.1 | SDB3 Ortak/birleşik | Uyum | Yeni deney düzenine veya sanal laba geçiş |
| SDB3.2 | SDB3 Ortak/birleşik | Esneklik | Plan tutmayınca alternatif ayırma yöntemi |
| SDB3.3 | SDB3 Ortak/birleşik | Sorumlu karar verme | Kimyasal atık ayrıştırma; çevresel etik seçimi |
Veliler İçin: Sosyal-Duygusal Öğrenme Okulda Ne Demek?
Sosyal-duygusal öğrenme okulda ne demek? Çocuğunuzun kimyada yalnızca formül ezberlemesi değil; güvenli davranması (eldiven, gözlük), grupta görev alması, hatayı kabul edip düzeltmesi ve çevresel kararlarda gerekçe sunması beklenir. Bu davranışlar rubrik ve performans görevlerinde puanlanabilir; “yumuşak beceri” değil, TYMM’de kodlu beceridir.
- Evde sorabileceğiniz: “Deneyde güvenlik kuralını nasıl uyguladın?” (SDB1.2), “Grupta hangi görevi üstlendin?” (SDB2.2), “Atık konusunda ne karar verdiniz?” (SDB3.3)
- Ezber baskısı yerine: Deney sürecini anlatmasını isteyin; öz değerlendirme formu varsa birlikte okuyun.
Genel veli rehberi: Veliler İçin Maarif Model Rehberi — Kimyada Ne Değişti?
Sosyal-duygusal öğrenme okulda ne demek?
Sosyal-duygusal öğrenme okulda, öğrencinin kendini ve ilişkilerini yönetmesi, laboratuvar güvenliği ve grup çalışmasında sorumluluk alması demektir; veliler için en görünür alan kimya dersindeki deney, proje ve sürdürülebilirlik tartışmalarıdır.
SDB1 Benlik Becerileri
Benlik becerileri, kişinin kendi duygu, düşünce ve davranışlarını tanıması, hedefe yönelik düzenlemesi ve yansıtmasıdır. Kimyada “ben sadece sonucu yazdım” yetmez; süreçte ne hissettim, hatayı nasıl düzelttim? sorusu sosyal-duygusal öğrenme becerilerini ölçer.
| Kod | Beceri | Kısa tanım | Kimya örneği |
|---|---|---|---|
| SDB1.1 | Kendini tanıma (öz farkındalık) | Duygu ve düşüncelerin farkında olma; öğrenme stratejisi seçme | Titrasyon hatasını fark edip “acele ettim” yorumu |
| SDB1.2 | Kendini düzenleme (öz düzenleme) | Hedef, motivasyon, davranış izleme ve kontrol | Laboratuvar güvenlik kurallarına uyma; eldiven/gözlük |
| SDB1.3 | Kendine uyarlama (öz yansıtma) | Duygu/düşünce değerlendirme; yeni duruma taşıma | Öz değerlendirme formu; bir sonraki deneyde düzeltme planı |
Öz ve akran değerlendirme adımları SDB1.3 ile doğrudan örtüşür. Uygulama rehberi: Öz ve Akran Değerlendirme.
SDB2 Sosyal Yaşam Becerileri
Sosyal yaşam becerileri, toplumsal hayata etkin katılım ve problem çözmede kullanılan iletişim ve iş birliği becerileridir. Kimya laboratuvarı çoğu zaman ekip çalışmasıdır; veri toplama, görev paylaşımı ve tartışma SDB2 kapsamındadır.
| Kod | Beceri | Kısa tanım | Kimya örneği |
|---|---|---|---|
| SDB2.1 | İletişim | Etkin dinleme; duygu ve düşünceyi uygun ifade etme | Deney sonucunu gruba net anlatma; soru sorma |
| SDB2.2 | İş birliği | Ortak hedef; tartışma, uzlaşma, ekip çalışması | Gözlemci / okuyucu / raportör görev dağılımı |
| SDB2.3 | Sosyal farkındalık | Başkalarının bakış açısını anlama; saygı | Farklı çözüm önerilerine yapıcı tepki; norm farkındalığı |
Sınıf içi etkinlik tasarımında SDB2.2 vurgusu için Sınıf İçi Etkinlik Tasarımı rehberine bakabilirsin.
SDB3 Ortak/Birleşik Beceriler
Ortak/birleşik beceriler, benlik ile sosyal yaşam becerilerinin kesişiminde yer alır. Yeni duruma uyum, esnek çözüm üretme ve ahlaki çerçevede karar verme kimyanın sürdürülebilirlik ve çevre etiği temalarında belirgindir.
| Kod | Beceri | Kısa tanım | Kimya örneği |
|---|---|---|---|
| SDB3.1 | Uyum | Yeni/belirsiz durumda dengeli ilişki; duygusal tepkiyi ayarlama | Sanal laboratuvar veya yeni deney düzenine geçiş |
| SDB3.2 | Esneklik | Zor durumda alternatif çözüm; düşünce ve davranış güncelleme | Deney planı tutmayınca B planı (farklı ayırma yöntemi) |
| SDB3.3 | Sorumlu karar verme | Problem tanımlama; sonuç öngörme; gerekçeli ve ahlaki karar | Kimyasal atık ayrıştırma; plastik/CO₂ tüketim seçimi |
SDB3.3 sorumlu karar verme, kavramsal becerilerdeki karar verme (KB3.1) ile yakın çalışır; fark sosyal-duygusal öğrenmenin etik, sosyal sonuç ve sorumluluk vurgusudur. Yeşil kimya ve sürdürülebilirlik: Yeşil Kimya 12 ilke, 11. Sınıf Sürdürülebilirlik Teması.
CASEL vs Maarif: Uluslararası Çerçeve Karşılaştırması
Arama sonuçlarında sık geçen CASEL (Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning) beş alanlı uluslararası sosyal-duygusal öğrenme çerçevesidir. Maarif’in üç bileşenli yapısı aynı beceri ailesini TYMM kodlarıyla tanımlar; bire bir eşleşme vardır, ancak Maarif’te kendine uyarlama ile uyum ve esneklik ayrı alt beceri olarak vurgulanır.
| CASEL alanı (5 boyut) | Maarif SDB karşılığı | Kimya örneği |
|---|---|---|
| Öz farkındalık | SDB1.1 Kendini tanıma | Deney hatasını fark edip nedenini söyleme |
| Öz yönetim | SDB1.2 Kendini düzenleme | Güvenlik ekipmanı kullanımı; planlı çalışma |
| Sosyal farkındalık | SDB2.3 Sosyal farkındalık | Grup arkadaşının görüşünü anlama; norm farkındalığı |
| İlişki becerileri | SDB2.1 İletişim + SDB2.2 İş birliği | Grup titrasyonu; veri uyuşmazlığında uzlaşma |
| Sorumlu karar verme | SDB3.3 Sorumlu karar verme (+ SDB3.1–3.2 destek) | Atık bertarafı; sürdürülebilirlik senaryosunda gerekçeli seçim |
CASEL ile Maarif sosyal-duygusal öğrenme farkı nedir?
CASEL beş alanlı uluslararası çerçevedir; Maarif aynı becerileri dokuz alt kodla tanımlar ve kimya tema sayfalarında resmi ölçüm dili olarak kullanılır.
Tema Değerleri ve Sosyal-Duygusal Öğrenme Eşleştirmesi
Kimya tema sayfalarında değerler satırı (sorumluluk, adalet, saygı vb.) sosyal-duygusal öğrenme becerileri ile birlikte okunur. Değer ifadesi tek başına puan taşımaz; hangi beceri kodunun hangi davranışla ölçüleceğini netleştirmek sınav ve performans cevabını güçlendirir.
| Tema değeri | İlgili SDB kodu | Kimya senaryosu | İlgili rehber |
|---|---|---|---|
| Sorumluluk | SDB1.2, SDB3.3 | Güvenlik prosedürü; kimyasal atık ayrıştırma kararı | Yeşil Kimya |
| Adalet | SDB2.3, SDB3.3 | Kirlilik yükünün toplumsal dağılımı; adil çözüm tartışması | 11. Sınıf Sürdürülebilirlik |
| Saygı | SDB2.1, SDB2.3 | Grup tartışmasında farklı görüşe yapıcı tepki | Sınıf İçi Etkinlik |
| Millî ve manevi değerler | SDB2.3, SDB3.3 | Yerel kaynak / çevre koruma kararında toplumsal sorumluluk | Beklenen Beceriler |
| Sağlık ve temizlik | SDB1.2, SDB3.3 | Asit-baz güvenliği; çözelti atığı bertarafı | Laboratuvar Güvenliği |
Maarif değerleri hangi sosyal-duygusal becerilerle örtüşür?
Maarif tema değerleri (sorumluluk, adalet, saygı) çoğunlukla sosyal farkındalık (SDB2.3) ve sorumlu karar verme (SDB3.3) ile ölçülür; laboratuvar güvenliğinde kendini düzenleme (SDB1.2) belirgindir.
Sosyal-Duygusal vs Kavramsal vs Bilimsel Süreç Becerileri
Üç beceri ailesi karıştırılırsa sınav cevabı zayıflar. Kısa kural: bilimsel süreç = bilimsel adım (gözlem, deney), kavramsal beceri = düşünme operasyonu (karşılaştırma, çıkarım), sosyal-duygusal öğrenme = kişisel/sosyal/etik boyut (güvenlik, iş birliği, sorumlu karar).
| Beceri ailesi | Örnek kod | Ne ölçer? | Kimya sorusu ipucu |
|---|---|---|---|
| Sosyal-duygusal öğrenme | SDB2.2, SDB3.3 | İş birliği, sorumlu karar, öz düzenleme | Grup, güvenlik, etik, duygu/sorumluluk |
| Kavramsal beceriler | KB2.7, KB3.3 | Karşılaştırma, eleştirel düşünme, problem çözme | Benzerlik/fark; kanıtlı yargı; adım adım çözüm |
| Bilimsel süreç (fen/bilim alanı) | FBAB1, FBAB7 | Gözlem, hipotez, deney, kanıt | Öğrenme çıktısı fiili; deney adımı; veri |
Sosyal-duygusal öğrenme ile kavramsal beceri farkı nedir?
Sosyal-duygusal öğrenme öğrencinin kendini ve ilişkilerini yönetmesini ölçer; kavramsal beceriler soyut düşünme operasyonlarını (karşılaştırma, çıkarım) ölçer. Aynı performans görevinde hem çıkarım (KB2.10) hem iş birliği (SDB2.2) birlikte puanlanabilir.
Kimya Dersinde Sosyal-Duygusal Öğrenme Örnekleri
Aşağıdaki tablo, 9.–11. sınıf Maarif kimya temalarından seçilmiş senaryolardır. Detaylı tema listesi: 9. Sınıf, 10. Sınıf, 11. Sınıf rehberleri.
| Senaryo | Sosyal-duygusal kod | Bilimsel süreç / kavramsal bağlantı | Ölçüm aracı |
|---|---|---|---|
| Asit-baz deneyinde güvenlik ihlali riski | SDB1.2 (öz düzenleme) | Deney yapma (FBAB7) + güvenlik prosedürü | Gözlem formu, rubrik |
| Grup titrasyonu; veri uyuşmazlığı | SDB2.1–2.2 (iletişim, iş birliği) | Çelişki giderme (KB2.1) | Akran değerlendirme, öğrenme kanıtı |
| Çözelti kirliliği bağlamında seçim | SDB3.3 (sorumlu karar) | Karar verme (KB3.1) + sürdürülebilirlik okuryazarlığı | Açık uçlu soru, performans görevi |
| Deney planı beklenenden farklı sonuç verdi | SDB3.2 (esneklik) | Kanıt kullanma (FBAB12) | Yansıtma günlüğü, öz değerlendirme |
| Kimyasal atık ayrıştırma tartışması | SDB2.3 + SDB3.3 | Değerler: sorumluluk, adalet | Tartışma rubriği, proje |
Deney planında güvenlik ve gözlem formu için Maarif Kimya Deneyi Planlama rehberine; laboratuvar malzemeleri listesi için Güvenlik İşaretleri yazısına bakabilirsin.
Tema Sayfasında Sosyal-Duygusal Öğrenme Nasıl Okunur?
TYMM kimya tema sayfasında genelde şu satırlar bir arada görünür:
- Öğrenme çıktıları (KİM): bilimsel süreç fiili + konu
- Kavramsal beceriler: karşılaştırma, çıkarım vb. (KB2.x, KB3.x kodları)
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri: benlik/sosyal/ortak alt kodları veya tema vurgusu
- Okuryazarlık becerileri: bilim, sürdürülebilirlik vb.
- Değerler: sorumluluk, saygı, adalet
Öğrenme çıktısı kod okuma: Öğrenme Çıktısı ve Süreç Bileşeni. Süreç bileşeninin soruya yansıması: Süreç Bileşeni rehberi.
Tema sayfasında sosyal-duygusal öğrenme nerede yazar?
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri, kimya tema sayfasında kavramsal beceriler ve okuryazarlık satırlarıyla aynı beceri bloğunda listelenir; öğrenme çıktısı fiili genelde bilimsel süreç becerisini gösterir, sosyal-duygusal satır ayrı kalır.
Okul Sınavı, Rubrik ve Performans Görevi
Maarif okul ölçmesinde sosyal-duygusal öğrenme çoğu zaman süreç temelli izlenir: rubrik, gözlem formu, öz değerlendirme. Sonuç odaklı yazılıda doğrudan beceri kodu sorulmasa da açık uçlu “gerekçelendir” ve “grup çalışmasında rolün” ifadeleri sosyal-duygusal öğrenme dilidir.
- Rubrik: iş birliği (SDB2.2) için dereceli puan (Rubrik rehberi)
- Performans görevi: sorumlu karar senaryosu (SDB3.3) (Performans görevi)
- Öğrenme kanıtı: sosyal-duygusal öğrenme ile bilimsel süreç birlikte dosyalanır (Öğrenme kanıtı)
- Süreç takibi: Yıl boyunca biçimlendirici ölçme (Süreç temelli değerlendirme)
YKS Hazırlık Bağlantısı
TYT/AYT doğrudan sosyal-duygusal beceri listesi sormaz. Yine de bu becerileri geliştirmek sınav performansına dolaylı katkı sağlar:
- Paragraf ve etik senaryo: gerekçeli karar dili (sorumlu karar verme)
- Stres ve planlama: öz düzenleme; çalışma disiplini
- Grup çalışması / etüt: iş birliği
- Bilim okuryazarlığı: medya iddiasını sorgulama (sosyal-duygusal + okuryazarlık)
Sistematik tekrar için Ferrum TYT Çalışma Sahası veya Ferrum paketleri; soru türleri için Maarif Soru Türleri rehberine bakabilirsin.
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana nokta:
- Maarif sosyal-duygusal öğrenme resmi olarak benlik, sosyal yaşam ve ortak/birleşik üç bileşende dokuz alt beceriyle tanımlanır.
- Sosyal-duygusal öğrenme ayrı ünite değildir; kimya laboratuvarı, grup projesi ve sürdürülebilirlik kararlarında kavramsal beceriler ve bilimsel süreç becerileri ile birlikte ölçülür.
- Tema sayfasında öğrenme çıktısı → bilimsel süreç, kavramsal beceriler → düşünme operasyonları, sosyal-duygusal satır → kişisel/sosyal boyut; karıştırmadan okumak sınav ve performans puanını güçlendirir.
Özetle: Sosyal-duygusal öğrenme becerileri “yumuşak beceri” değil; TYMM’de kodlu, göstergeli ve kimya dersinin güvenlik–etik–iş birliği boyutunun omurgasıdır.
Sonuç
Maarif Modelinde sosyal-duygusal öğrenme becerileri nelerdir? Benlik, sosyal yaşam ve ortak/birleşik becerilerden oluşur; öğrencinin kendini tanıması, grupla çalışması ve sorumlu karar vermesi hedeflenir. Kimyada güvenlik, deney, atık ve sürdürülebilirlik senaryoları en görünür alanlardır.
Genel model: Maarif Modeli Nedir?. Veli dili: Veliler İçin Maarif Rehberi. Dokuz alt beceri özeti bu yazının 9 alt beceri tablosunda; veli özeti okulda ne demek bölümündedir. Öğretmen rolü: Maarif Öğretmen Rolü. Beceri haritası özeti: Beklenen Beceriler.
TYT kimya tekrarını Maarif becerileriyle birleştirmek için Ferrum TYT Çalışma Sahasına veya Ferrum paketlerine göz atabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
SDÖB ile SDB aynı şey mi?
Evet. Ferrum rehberlerinde kısaltma SDÖB (sosyal-duygusal öğrenme becerileri) olarak geçer; TYMM resmi kodları SDB1, SDB2, SDB3 şeklinde numaralandırılır. İkisi aynı beceri çerçevesini ifade eder.
Sosyal-duygusal öğrenme ile kavramsal ve bilimsel süreç becerileri farkı nedir?
Kavramsal beceriler düşünme operasyonlarıdır (karşılaştırma, çıkarım). Fen ve bilim alanı becerileri kimya/fen bilimsel süreç adımlarıdır (gözlem, hipotez, deney). Sosyal-duygusal öğrenme becerileri öğrencinin kendini ve başkalarını tanıması, duygularını yönetmesi ve sorumlu karar vermesidir; laboratuvar güvenliği ve grup çalışmasında ölçülür.
SDÖB kimya dersinde nerede görülür?
Grup deneyi ve görev paylaşımı (SDB2.2), laboratuvar güvenlik kurallarına uyma (SDB1.2), deney hatasını fark edip düzeltme (SDB1.1), atık bertarafı ve çevresel etik tartışması (SDB3.3) tipik kimya senaryolarıdır. Sürdürülebilirlik temasında sorumlu karar boyutu belirgindir.
SDÖB YKS sorularında doğrudan çıkar mı?
TYT ve AYT doğrudan SDB1.2 nedir? sormaz. Ancak paragraf yorumu, etik senaryo, güvenlik sorumluluğu ve gerekçeli karar mantığı aynı beceri dilini kullanır. Maarif okul sınavları ve performans görevlerinde SDB göstergeleri doğrudan puanlanabilir.
SDÖB becerileri nereden takip edilir?
Resmi kaynak tymm.meb.gov.tr/beceriler/sosyal-duygusal-ogrenme-becerileri. Kimya tema sayfalarında SDÖB satırı; genel beceri haritası için Beklenen Beceriler rehberine bakılabilir.
Yakup Demir
Ferrum · Kimya Öğretmeni ve YKS Kimya İçerik Yazarı
Ferrum kitapları yazarı ve YKS kimya içerikleri üzerinde çalışır. YKS kimya müfredatı, TYT ve AYT konu anlatımı videoları, soru dağılımı ve sınav stratejisi üzerine kısa, veri odaklı rehberler hazırlar.
