Giriş
Maarif Modelinde ölçme değerlendirme nasıl değişti? sorusu, öğrencinin "Sadece yazılıya mı bakılıyor?" demesiyle birlikte gelir. Eski programda ağırlık çoğunlukla dönem sonu sınavdaydı; TYMM kimya alternatif ölçme araçlarını resmi setin parçası yapar.
Bu rehber öğretmen odaklıdır: sınav, proje, performans görevi ve süreç takibi farkları, karşılaştırma tabloları, not dağılımı örneği ve kontrol listesi bir arada. Öğrenme kanıtı, etkinlik, ölçek ve gözlem formu için ayrı rehbere bakabilirsiniz. Performans görevi tasarımı için Maarif performans görevi rehberine, öz ve akran değerlendirme için öz ve akran değerlendirme yazısına, beceri temelli sorular için beceri temelli sorular hubına bakabilirsiniz.
Modelin genel çerçevesi için Maarif Modeli Nedir?, kimya öğrenme çıktısı kodları (KİM) için Öğrenme Çıktısı ve Süreç Bileşeni, FBAB (Fen Bilimleri Alan Becerileri) listesi için Bilimsel Süreç Becerileri rehberlerini birlikte kullanın.
Kısa sonuç: Maarif ölçme tek sınav değil; sınav + ürün + süreç kanıtı üçlüsüdür.
TYMM ölçme yaklaşımı ve tema çıktıları için tymm.meb.gov.tr adresini kullanın. Okul yıllık değerlendirme planı MEB ve okul yönetimiyle uyumlu olmalıdır; bu rehber uygulama özetidir.
Eski Müfredat ile Maarif Ölçme Değerlendirme Farkı
Eski yaklaşımda kimya notu çoğunlukla yazılı sınav, ara sınav ve dönem sonu ile belirlenirdi. Laboratuvar ve proje varsa bile ağırlık düşük kalabilirdi. Maarif Modeli ölçmeyi çok kanıtlı yapılandırır: bilgi, beceri, ürün ve süreç aynı yıllık planda yer alır.
| Özellik | Eski yaklaşım | Maarif (TYMM) kimya |
|---|---|---|
| Ana araç | Yazılı sınav | Sınav + performans + proje + süreç |
| Ölçülen | Çoğunlukla sonuç / bilgi | Ürün + süreç kanıtı (FBAB, KİM) |
| Şeffaflık | Cevap anahtarı | Rubrik + öz değerlendirme |
| Süreç | Çoğunlukla teslim anı | Süreç takip formu, ara geri bildirim |
| Soru tipi | Klasik bilgi sorusu | Beceri temelli + bağlam + açık uçlu |
Ölçme değerlendirme nasıl değişti? (Kısa cevap)
Sınav bilgi ve beceriyi sınırlı sürede ölçer → proje/performans ürün kanıtı toplar → süreç takibi adım adım ilerlemeyi kaydeder → rubrik puan şeffaflığı sağlar.
Maarif Modelinde Sınav Türleri
Yazılı sınav klasik bilgi ve kısa beceri sorularını ölçer; süre sınırlıdır. Beceri temelli sınav bağlam paragrafı, veri tablosu, grafik yorumu ve gerekçe ister; TYMM kimya soru tipleriyle uyumludur.
Sınav Maarif setinin parçasıdır ama tek parça değildir. Öğrenciye "Sınav dışında ne ölçülüyor?" sorusunun cevabını yıllık planda göstermek gerekir. Beceri temelli soru örnekleri için beceri temelli sorular rehberine bakabilirsiniz.
Sınav ile performans görevi farkı nedir?
Sınav: Sınırlı süre, tek oturum, cevap kağıdı veya dijital form. Performans görevi: Birkaç gün veya hafta, ürün (rapor, poster) + süreç adımları, rubrik ile puanlanır.
Proje ve Performans Görevi Ölçümü
Performans görevi, belirli bir KİM çıktısını ölçen sınırlı süreli görevdir: deney tasarımı, veri toplama, rapor yazma. Proje ödevi bir temayı (yeşil kimya, sürdürülebilirlik, günlük hayat) birkaç haftaya yayar; hipotez, malzeme, güvenlik, sonuç ve yorum bölümlerinden oluşur.
İkisinde de rubrik zorunlu pratik araçtır. Rubrik satırları gözlem, gerekçe, güvenlik, dil gibi ölçütleri taşır; öğrenci teslim öncesi neye göre not alacağını bilir. Detaylı rubrik ve örnek görev metni performans görevi rehberinde verilmiştir.
Sınav, Proje ve Performans Görevi Karşılaştırması
Maarif sınav proje farkı ve performans görevi ile proje arasındaki fark yıllık planda karıştırılırsa öğrenci hangi kanıtı ne zaman teslim edeceğini bilemez. Aşağıdaki tablo üç aracı tek bakışta ayırır:
| Ölçme aracı | Süre | Ürün kanıtı | Süreç kanıtı | Rubrik | Örnek not ağırlığı |
|---|---|---|---|---|---|
| Yazılı / beceri temelli sınav | 1 ders saati (sınırlı) | Cevap kağıdı, dijital form | Yok (tek oturum) | Cevap anahtarı + puanlama kriteri | %40–50 |
| Performans görevi | 3–10 gün | Deney raporu, poster, sunum | Gözlem, hipotez, veri adımları | Zorunlu (ölçüt tablosu) | %20–30 |
| Proje ödevi | 2–4 hafta | Tema raporu, portfolyo dosyası | Süreç takip formu, ara teslimler | Zorunlu + öz değerlendirme | %10–20 |
Performans görevi ile proje farkı: Performans görevi tek KİM çıktısına odaklı, kısa süreli üründür; proje bir temayı haftalara yayar ve birden fazla kanıt biriktirir. İkisi de rubrik ister; sınav ise cevap anahtarıyla puanlanır.
Süreç Takibi Nedir?
Süreç takibi, öğrencinin deney, proje veya performans görevinde hangi adımı ne zaman tamamladığını kaydeden formdur. TYMM süreç bileşenleri (a-b-c-d) ve FBAB (Fen Bilimleri Alan Becerileri) adımlarıyla eşleştirilir.
Süreç takibi yalnızca "imza toplama" değildir; ara geri bildirim noktasıdır. Öğretmen hipotez aşamasında eksik gerekçe görürse düzeltme şansı verir; final notu sürpriz olmaz.
| Adım | Süreç bileşeni | Örnek kanıt | Takip |
|---|---|---|---|
| 1 | a — Gözlem / soru | Gözlem tablosu, problem cümlesi | Tarih + öğretmen onayı |
| 2 | b — Hipotez / plan | Deney planı, malzeme listesi | Güvenlik kontrolü |
| 3 | c — Veri / uygulama | Ölçüm tablosu, grafik | Ara kontrol |
| 4 | d — Yorum / değerlendirme | Sonuç paragrafı, öz değerlendirme | Rubrik puanı |
Maarif Alternatif Ölçme Araçları
TYMM kimya ölçme setinde şu araçlar birlikte kullanılabilir:
- Yazılı ve beceri temelli sınav — dönem içi bilgi + beceri kontrolü.
- Performans görevi — rubrikli ürün, sınırlı süre.
- Proje ödevi — tema odaklı, çok haftalı ürün.
- Laboratuvar raporu — gözlem, veri, yorum, güvenlik.
- Öz değerlendirme — rubrik satırlarına göre öğrenci puanı.
- Akran değerlendirme — kanıtlı geri bildirim (isteğe bağlı not ağırlığı).
- Portfolyo — dönem boyunca biriken kanıt dosyası.
- Süreç takip formu — adım adım ilerleme kaydı.
Öz ve akran değerlendirme uygulama adımları öz ve akran değerlendirme rehberinde ayrıntılı anlatılmıştır.
Maarif alternatif ölçme araçları nelerdir?
Yazılı sınav ve beceri temelli sınav bilgi ile kısa beceriyi ölçer; performans görevi ve proje ürün kanıtı toplar; süreç takip formu, rubrik ve öz değerlendirme şeffaflık sağlar.
6 Adımda Ölçme Değerlendirme Planı Kurma
- Ölçme araçlarını listele. Yazılı sınav, beceri temelli soru, performans görevi, proje, laboratuvar raporu, öz ve akran değerlendirme, süreç takip formu. Tek araçla yetinme; en az üç farklı kanıt türü planla.
- KİM çıktısı ile eşleştir. Her aracın hangi kimya öğrenme çıktısını (KİM.X.Y.Z) ölçtüğünü yaz. Süreç bileşenleri (a-b-c-d) hangi adımda gözlenecek netleştir.
- Sınav ve alternatif ölçme ayrımını yap. Yazılı ve beceri temelli sınav bilgi + beceri karışımını ölçer; performans görevi ve proje ürün + süreç kanıtını taşır. Not ağırlığını yıllık planda dağıt.
- Süreç takip formunu tasarla. Deney, proje veya performans görevinde gözlem, hipotez, veri, yorum adımlarını tarih ve imza sütunlarıyla takip et.
- Rubrik ve öz değerlendirme ekle. Performans görevi ve proje tesliminde rubrik dağıt; öz değerlendirme formu rubrik satırlarıyla birebir eşleşsin.
- Veli ve öğrenciye açıkla. Not dağılım tablosunu sınıf panosuna veya dijital ortama koy; öğrenci hangi kanıt türünün ne zaman toplanacağını bilsin.
Not Dağılımı Örneği (Kimya Dersi)
Okul planına göre değişir; örnek dağılım öğrenciye baştan açıklanmalıdır:
| Ölçme aracı | Örnek ağırlık | Ne ölçer? |
|---|---|---|
| Yazılı sınav | %30 | Bilgi, kısa beceri |
| Beceri temelli sınav | %20 | Bağlam, veri yorumu, gerekçe |
| Performans görevi | %25 | Ürün + süreç (rubrik) |
| Laboratuvar / süreç | %15 | Deney raporu, süreç takibi |
| Proje veya portfolyo | %10 | Tema ürünü, dönem özeti |
Sınıf Düzeyine Göre Ölçme Seti (9, 10, 11. Sınıf)
9. sınıf kimya ölçme değerlendirme Maarif planında ağırlık çoğunlukla gözlem ve model oluşturma becerilerindedir; 10. sınıfta karışım ayırma ve veri tablosu; 11. sınıfta denge, çözünürlük ve sürdürülebilirlik temaları öne çıkar. Okul planına göre değişse de örnek set:
| Sınıf | Örnek ölçme araçları | Örnek ağırlık dağılımı | Tema rehberi |
|---|---|---|---|
| 9. sınıf | Yazılı sınav, etkileşim teması performans görevi (Lewis modeli), laboratuvar süreç formu | Sınav %45, performans %30, süreç %25 | 9. Sınıf Maarif kimya |
| 10. sınıf | Beceri temelli sınav, karışım ayırma performans görevi, proje (günlük hayat kimyası) | Sınav %40, performans %35, proje %25 | 10. Sınıf Maarif kimya |
| 11. sınıf | Yazılı + beceri sınavı, çözünürlük/denge deney raporu, sürdürülebilirlik projesi | Sınav %35, laboratuvar %30, proje %20, süreç %15 | 11. Sınıf Maarif kimya |
Her sınıf için KİM çıktısı listesini tema rehberinden alın; ölçme aracını çıktı koduyla eşleştirmeden not dağılımı yazmayın.
KİM Çıktısı ve Ölçme Eşleştirmesi
Her ölçme aracını hangi kimya öğrenme çıktısı (KİM.X.Y.Z) ölçüyor net yazın. Performans görevi tek çıktıya odaklanır; sınav birden fazla çıktıyı örnekleyebilir. Süreç takip formunda FBAB kodları (gözlem, hipotez, deney) satır olarak eklenebilir.
Öğretmen rolü değişimi için Maarif öğretmen rolü rehberine, bağlam soruları için Maarif kimya soru çözme hubına bakabilirsiniz.
Kimya KİM çıktıları ve tema listesi için 9. Sınıf Maarif kimya, 10. Sınıf ve 11. Sınıf rehberlerine göz atabilirsiniz.
YKS'ye Hazırlanan Öğrenci İçin Maarif Ölçme Ne Anlama Gelir?
Maarif sınıf notu ile YKS puanı aynı şey değildir; ancak beceri temelli değerlendirme YKS soru tarzına doğrudan hazırlık sağlar. Sınavda bağlam paragrafı, veri tablosu ve gerekçe isteyen sorular; performans görevinde yazdığın rapor ve süreç adımları aynı beceriyi güçlendirir.
YKS tarafında sistematik tekrar için TYT Çalışma Sahasına bakabilirsin; Maarif sınav soru tiplerini çözmek için beceri temelli sorular hub ve Maarif kimya soru çözme rehberini birlikte kullan. Sınıf içi proje notu düşük olsa bile YKS hazırlığında veri yorumu ve gerekçe yazma pratiği değerli kalır.
Öğretmen Kontrol Listesi
- Yıllık planda en az üç farklı ölçme aracı (sınav + performans/proje + süreç) var mı?
- Not dağılımı öğrenciye baştan açıklandı mı?
- Performans görevi ve proje için rubrik dağıtıldı mı?
- Süreç takip formu adım ve tarih sütunlarıyla hazır mı?
- Her araç hangi KİM çıktısını ölçüyor yazılı mı?
- Öz değerlendirme formu rubrik satırlarıyla eşleşiyor mu?
- Laboratuvar güvenlik ölçütü rubrikte ayrı satır mı?
- Veli bilgilendirme (panoda veya dijital) yapıldı mı?
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana nokta:
- Maarif ölçme değerlendirme tek sınav değil; sınav, proje, performans ve süreç kanıtını birlikte kullanır.
- Süreç takibi ara geri bildirim sağlar; final notu sürpriz olmaz.
- Rubrik ve öz değerlendirme şeffaflık için zorunlu pratik araçtır.
Özetle: TYMM kimyada ölçme, sonuç kadar öğrenme yolculuğunu da kayda geçirir.
Sonuç
Maarif Modelinde ölçme değerlendirme sınav, proje, performans görevi ve süreç takibi ile çok boyutlu hale geldi. Öğretmen yıllık planı yazarken her aracın ne ölçtüğünü ve ağırlığını netleştirmeli; rubrik ve süreç formunu öğrenciye önceden vermelidir.
Performans görevi, öz ve akran değerlendirme ve beceri temelli sorular için ilgili Maarif rehberlerini birlikte kullanın. Tüm Maarif içerikler için YKS Kimya Blogunda Maarif Kimya sekmesine bakabilirsiniz.
Kimya sınıfında sistemli tekrar ve YKS hazırlığı için TYT Çalışma Sahasına ve Ferrum paketlerine göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Maarif sınav ile proje arasındaki fark nedir?
Sınav (yazılı veya beceri temelli) sınırlı sürede bilgi ve beceri ölçer. Proje ve performans görevi birkaç haftaya yayılan ürün (rapor, poster, deney) ve süreç kanıtı (gözlem, hipotez, veri) toplar. İkisi birbirinin yerine geçmez; yıllık planda farklı ağırlık alır.
Süreç takibi nedir, Maarif kimyada nasıl kullanılır?
Süreç takibi, öğrencinin deney, proje veya performans görevinde hangi adımı (gözlem, hipotez, veri, yorum) ne zaman tamamladığını kaydeden form veya defterdir. TYMM süreç bileşenleri (a-b-c-d) ile eşleştirilir; ara geri bildirim ve not şeffaflığı sağlar.
Maarif alternatif ölçme araçları nelerdir?
Performans görevi, proje ödevi, laboratuvar raporu, gözlem formu, rubrik, öz değerlendirme, akran değerlendirme, portfolyo ve süreç takip çizelgesi. Kimya dersinde en az yazılı sınav + performans/proje + süreç kanıtı üçlüsü önerilir.
Not dağılımı Maarif okullarında nasıl olmalı?
Okul yıllık planına göre değişir; tipik örnek: yazılı sınav %40–60, performans görevi/proje %20–30, laboratuvar ve süreç %10–20. Önemli olan dağılımın öğrenciye baştan açıklanması ve rubriklerin önceden paylaşılmasıdır.
Beceri temelli soru ile performans görevi aynı mı?
Hayır. Beceri temelli soru sınav oturumunda çözülür; bağlam, veri yorumu ve gerekçe ister. Performans görevi sınırlı süre dışında üretilen ürün (rapor, poster) ve çok adımlı süreci ölçer. TYMM ikisini de ölçme setinde birlikte kullanır.
Yakup Demir
Ferrum · Kimya Öğretmeni ve YKS Kimya İçerik Yazarı
Ferrum kitapları yazarı ve YKS kimya içerikleri üzerinde çalışır. YKS kimya müfredatı, TYT ve AYT konu anlatımı videoları, soru dağılımı ve sınav stratejisi üzerine kısa, veri odaklı rehberler hazırlar.
