KİM.9.1.4 · 9. sınıf kimya · 1. Dönem 1. Yazılı
Orbitallerin Bağıl Enerjileri Yazılı Soruları
KİM.9.1.4. Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme. Bu kazanımda s, p, d ve f orbitallerinin bağıl enerjileri ve kapasiteleri sorulur. Orbital kartlarını sınıflandırman, önermeleri geçerli ya da geçersiz olarak ayırman ve bağıl enerji diyagramından karşı örnek bulman beklenir.
- 5soru tipi
- 11çözümlü soru
- yazılıda 1–2 soru
Süreç bileşenleri(4)
- Verilere dayalı olarak önermeler oluşturur.
- Veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır.
- Bağıl enerji diyagramlarından elde ettiği verileri inceleyerek geçersiz çıkarımları ayıklar.
- Geçerli tahminleri temelinde yargıya varır.
Etkileşim · Atomdan Periyodik Tabloya
Sorular
Soru 1 / 11 · 0/11 çözüldü1. SORU TİPİ · 2 SORU
Orbital kartlarını enerji ve türe göre sınıflandırma
Numaralı kartlarda verilen orbital ve elektron gösterimlerini; eş enerji, bağıl enerji, enerji düzeyi ve orbital türü ölçütlerine göre sınıflandırırsın.
Soru 1 / 2
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerji sıralaması 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f … şeklindedir. s, p, d ve f orbital türleri sırasıyla 1, 3, 5 ve 7 eş enerjili orbitalden oluşur. Her orbital en fazla zıt yönlü iki elektron alır.
| Kart | Gösterim |
|---|---|
| 1 | 3px |
| 2 | 3pz |
| 3 | 4s |
| 4 | 3dxy |
| 5 | 3dx²−y² |
| 6 | 3p⁵ |
| 7 | 4f³ |
| 8 | 2s |
Kart numaralarını kullanarak aşağıdaki sınıflandırmaları yapınız.
a)Enerjileri eşit olan orbital çiftlerini işaretleyiniz.
3 puanb)Enerjisi 4s orbitalinden düşük olan kartları işaretleyiniz.
4 puanc)4. enerji düzeyinde 3 elektron içeren alt kabuğu gösteren kartın numarasını yazınız.
1,5 puanç)Farklı enerji düzeylerinde bulunan aynı türden orbitalleri gösteren kartları işaretleyiniz.
1,5 puanSoru 2 / 2
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerji sıralaması 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f … şeklindedir. s, p, d ve f orbital türleri sırasıyla 1, 3, 5 ve 7 eş enerjili orbitalden oluşur. Her orbital en fazla zıt yönlü iki elektron alır.
| Kart | Gösterim |
|---|---|
| 1 | 2py |
| 2 | 5s |
| 3 | 3s² |
| 4 | 4px |
| 5 | 4pz |
| 6 | 3d¹⁰ |
Kart numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a)Birbiriyle eş enerjili olan iki orbitali gösteren kartları işaretleyiniz.
2 puanb)Enerjisi 3d orbitalinden yüksek olan kartları işaretleyiniz.
4 puanc)Tam dolu alt kabuk gösteren kartlardan elektron sayısı en fazla olanın numarasını yazınız.
2 puanç)Şekli küresel olan s orbitallerine ait kartları işaretleyiniz.
2 puan2. SORU TİPİ · 2 SORU
Orbital önermelerini geçerli ve geçersiz olarak ayırma
Orbital türleri ve bağıl enerjilerle ilgili bilgilere dayanarak önermelerin geçerliliğini değerlendirir, geçersiz önermeyi veriye uygun biçimde düzeltirsin.
Soru 1 / 2
• s orbitali küresel simetriktir; p, d ve f orbitalleri yöne bağlıdır. • s orbitali her enerji düzeyinde bulunur; p, d ve f orbitalleri sırasıyla 2., 3. ve 4. enerji düzeyinden itibaren bulunur. • p, d ve f türleri sırasıyla 3, 5 ve 7 eş enerjili orbitalden oluşur. • Her orbital zıt yönlü en fazla iki elektron alır. • Bağıl enerji sıralaması: 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s … • Enerjisi artan s orbitalinin hacmi de artar.
a)Bu bilgilere dayanarak önermeleri geçerli ve geçersiz olarak sınıflandırınız.
8 puanI. 2p alt kabuğu, eş enerjili 2px, 2py ve 2pz orbitallerinden oluşur.
II. 3d alt kabuğunda en fazla 10 elektron bulunur.
III. Temel hâldeki bir atomun elektron diziliminde 2d orbitali bulunabilir.
IV. 4s orbitalinin enerjisi 3d orbitalinin enerjisinden düşüktür.
V. Bir orbitalde aynı yönlü iki elektron bulunabilir.
VI. 3s orbitalinin hacmi 2s orbitalinin hacminden küçüktür.
VII. 4f alt kabuğu en fazla 14 elektron alır.
VIII. p orbitalleri küresel simetriktir.
b)Geçersiz önermelerden birini seçip verilen bilgiye uygun hâle getirecek şekilde yeniden yazınız.
2 puanSoru 2 / 2
Bir öğrenci, çok elektronlu atomlar için verilen bağıl enerji diyagramını inceleyerek aşağıdaki önermeleri yazmıştır. Diyagramda her kutu bir orbitali gösterir ve orbitaller soldan sağa doğru enerjisi artacak biçimde dizilmiştir.
a)Önermelerin diyagram verisine dayanıp dayanmadığını belirtiniz.
6 puanEnerji düzeyi (n) büyük olan orbitalin enerjisi her zaman daha yüksektir.
3d orbitalinin enerjisi 4s ile 4p orbitallerinin enerjileri arasındadır.
Aynı enerji düzeyinde s orbitalinin enerjisi p orbitalinden düşüktür.
5s orbitalinin enerjisi 4d orbitalinden düşüktür.
b)Geçersiz bulduğunuz önermeyi diyagramdan bir karşı örnekle çürütünüz.
4 puan3. SORU TİPİ · 2 SORU
Bağıl enerji sırası ve orbital kapasitesi
Orbitalleri bağıl enerjilerine göre sıralar, bir enerji düzeyindeki orbital ve elektron kapasitesini hesaplarsın.
Soru 1 / 2
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerji sıralaması 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f … şeklindedir. s, p, d ve f orbital türleri sırasıyla 1, 3, 5 ve 7 eş enerjili orbitalden oluşur. Her orbital en fazla zıt yönlü iki elektron alır.
a)Aşağıdaki orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız.
4 puan1.
3d
2.
4s
3.
3p
4.
4p
5.
2s
b)3. enerji düzeyinde (n = 3) kaç tane orbital bulunur?
2 puanOndalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
c)3. enerji düzeyi en fazla kaç elektron alabilir?
2 puanelektron
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
ç)4p alt kabuğu en fazla kaç elektron alır?
2 puanelektron
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
Soru 2 / 2
Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerji sıralaması 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f … şeklindedir. s, p, d ve f orbital türleri sırasıyla 1, 3, 5 ve 7 eş enerjili orbitalden oluşur. Her orbital en fazla zıt yönlü iki elektron alır.
Temel hâldeki bir atomda elektronlar orbitallere düşük enerjiliden başlayarak yerleşir.
a)3p alt kabuğu dolduktan sonra elektronların yerleşeceği orbital hangisidir?
2 puanb)4s orbitali dolduktan sonra elektronların yerleşeceği alt kabuk hangisidir?
2 puanc)1s orbitalinden başlayarak 3p alt kabuğu dahil tüm alt kabuklar tam dolu ise toplam kaç elektron vardır?
3 puanOndalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
ç)“4. enerji düzeyindeki bütün orbitallerin enerjisi 3d’den yüksektir.” yargısını değerlendiriniz.
3 puan4. SORU TİPİ · 2 SORU
Veriden kendi önermesini oluşturma
Bir veri tablosundan orbital enerjileriyle ilgili geçerli bir önerme üretir, önermenin kapsamını ve sınırını belirtirsin.
Soru 1 / 2
Bir öğrenci, farklı çok elektronlu atomlar için 3d ve 4s orbitallerinin yaklaşık bağıl enerji sıralarını inceleyerek tabloyu hazırlamıştır. Tabloda “önce dolan”, temel hâl diziliminde elektronların ilk yerleştiği orbitali gösterir.
| Atom | Atom numarası | Önce dolan orbital | Elektron diziliminin sonu |
|---|---|---|---|
| K | 19 | 4s | … 3p⁶ 4s¹ |
| Ca | 20 | 4s | … 3p⁶ 4s² |
| Sc | 21 | 4s | … 4s² 3d¹ |
| Ti | 22 | 4s | … 4s² 3d² |
a)Tablodaki verilere dayanarak 4s ve 3d orbitallerinin bağıl enerjileriyle ilgili geçerli bir önerme yazınız.
4 puanb)Yazdığınız önermenin kapsamını belirtiniz: Bu dört atomun verisi her element için kesin yargıya varmak için yeterli midir?
4 puanc)Tablodaki örüntüye göre 23 numaralı atomun elektron diziliminin son terimi ne olur?
2 puanSoru 2 / 2
Bir öğrenci 4. periyotta 3d orbitallerinin dolmasından sonra gelen bazı atomların temel hâl dizilimlerinin son kısmını tabloya yazmıştır. 4s orbitalinin 3d orbitalinden önce dolduğunu daha önceki çalışmalarından bilmektedir.
| Atom | Atom numarası | Elektron diziliminin sonu |
|---|---|---|
| Zn | 30 | … 4s² 3d¹⁰ |
| Ga | 31 | … 4s² 3d¹⁰ 4p¹ |
| Ge | 32 | … 4s² 3d¹⁰ 4p² |
a)Tablodaki verilere dayanarak 3d ve 4p orbitallerinin bağıl enerjileriyle ilgili bir önerme yazınız.
4 puanb)Kurduğunuz önermeyi öğrencinin 4s ile ilgili bilgisiyle birleştirerek 4s, 3d ve 4p orbitallerinin enerji sırasını yazınız. Bu sıralamanın “n değeri aynı olan orbitaller arka arkaya dolar” düşüncesiyle neden çeliştiğini açıklayınız.
4 puanc)Örüntüye göre 35 numaralı atomun elektron diziliminin son terimi ne olur?
2 puan5. SORU TİPİ · 3 SORU
Orbital şekillerinden tür, enerji ve kapasite çıkarımı
Şekilleri verilen orbitallerin türünü ve yönelimini tanır; enerji düzeyi bilgisiyle eş enerjili orbitalleri, bağıl enerji sırasını ve kapasiteyi belirleyerek önermeleri değerlendirirsin.
Soru 1 / 3
Aşağıda 3. enerji düzeyine ait bazı orbitallerin şekilleri verilmiştir. Şekillerdeki eksenler, orbitalin uzaydaki yönelimini göstermektedir.
a)Her orbitalin türünü belirtiniz.
3 puan1
2
3
4
5
6
b)2 numaralı orbitalle eş enerjili olan orbitalleri işaretleyiniz.
2 puanc)Enerjisi en düşük olan orbitalin numarasını yazınız.
2 puanç)1 numaralı orbitalin diğer orbitallerden farkını yönelim (açısal koordinat) açısından açıklayınız.
3 puanSoru 2 / 3
Aşağıda A, B, C ve D orbitallerinin şekilleri ve bulundukları enerji düzeyleri (n) verilmiştir. Çok elektronlu atomlarda bağıl enerji sıralaması 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p … şeklindedir.
a)Verilere dayanarak önermeleri geçerli ve geçersiz olarak sınıflandırınız.
6 puanI. A orbitali küresel simetriktir.
II. B ve C orbitallerinin enerjileri eşittir.
III. D orbitalinin enerjisi C orbitalinin enerjisinden yüksektir.
IV. A orbitalinin enerjisi B orbitalinin enerjisinden düşüktür.
V. D orbitaliyle aynı türdeki orbitaller 2. enerji düzeyinde de bulunur.
VI. C orbitali en fazla 6 elektron alabilir.
b)Geçersiz bulduğunuz önermelerden ikisini verilere uygun hâle getirecek biçimde yeniden yazınız.
4 puanSoru 3 / 3
Bir öğrenci, şekilleri verilen dört orbitalin bulunduğu enerji düzeylerini şeklin altına yazmıştır. Çok elektronlu atomlarda bağıl enerji sıralaması 1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d … şeklindedir.
a)Orbitalleri enerjisi düşükten yükseğe doğru sıralayınız.
4 puan1.
4 numaralı orbital
2.
1 numaralı orbital
3.
3 numaralı orbital
4.
2 numaralı orbital
b)2 numaralı orbitalin ait olduğu alt kabuk en fazla kaç elektron alır?
2 puanelektron
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
c)Öğrenci “Enerji düzeyi (n) küçük olan orbitale her zaman önce elektron yerleşir.” yargısına varmıştır. 1 ve 3 numaralı orbitalleri kullanarak bu yargıyı değerlendiriniz.
4 puan—
ilk denemeKİM.9.1.4 · kazanım özeti
11 soru daha çözmen gerekiyor.
0/11 soru çözüldü.
Orbital kartlarını enerji ve türe göre sınıflandırma
Orbital önermelerini geçerli ve geçersiz olarak ayırma
Bağıl enerji sırası ve orbital kapasitesi
Veriden kendi önermesini oluşturma
Orbital şekillerinden tür, enerji ve kapasite çıkarımı
Bu kazanımdaki ilerlemen
0/11
soru çözüldüOrbitaller ve elektron dizilimi etkinliği
Konuyu soruları çözmeden önce interaktif Maarif etkinliğiyle pekiştirebilirsin.
Sık sorulan sorular
KİM.9.1.4 kazanımından OYSS 1. dönem 1. yazılıda kaç soru çıkar?
MEB 2026-2027 dağılım tablosuna göre KİM.9.1.4 kazanımı 5 senaryonun 5 tanesinde yer alır ve yer aldığı senaryolarda 1 ile 2 arasında soru çıkar.
KİM.9.1.4 kazanımında hangi soru tipleri sorulur?
Bu sayfada 5 soru tipi bulunur: Orbital kartlarını enerji ve türe göre sınıflandırma; Orbital önermelerini geçerli ve geçersiz olarak ayırma; Bağıl enerji sırası ve orbital kapasitesi; Veriden kendi önermesini oluşturma; Orbital şekillerinden tür, enerji ve kapasite çıkarımı.
KİM.9.1.4 kazanımının süreç bileşenleri nelerdir?
a) Verilere dayalı olarak önermeler oluşturur. b) Veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır. c) Bağıl enerji diyagramlarından elde ettiği verileri inceleyerek geçersiz çıkarımları ayıklar. d) Geçerli tahminleri temelinde yargıya varır.
9. sınıf 1. dönem 1. yazılı diğer kazanımları
Bütün kazanımları senaryona göre bir arada çalışmak ve süreli prova yazılıya girmek için 9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları sayfasına dönebilirsin.