KİM.11.1.5 · 11. sınıf kimya · 1. Dönem 1. Yazılı
Çarpışma Teorisi Yazılı Soruları
KİM.11.1.5. Kimyasal tepkimelerin gerçekleşme şartlarını açıklamak için kanıt kullanabilme. Bu kazanımda tepkimelerin gerçekleşme şartları çarpışma teorisiyle açıklanır. Etkin çarpışmayı enerji ve yönelim ölçütleriyle ayırman, potansiyel enerji verilerinden aktivasyon enerjisini ve ΔH’yi bulman beklenir.
- 3soru tipi
- 12çözümlü soru
- yazılıda 1 soru
Süreç bileşenleri(3)
- Tepkimelerin gerçekleşmesi için gerekli şartları (gerekli enerji ve uygun doğrultuda çarpışma) belirlemeye yönelik ölçütler oluşturur.
- Tepkimelerin oluşum sürecine ilişkin alt mikro seviyedeki gösterimlerden seçtiği verilerden örüntüler oluşturur.
- Gerçekleşme şartlarına yönelik iddialarını veriye dayalı olarak açıklar; çarpışma teorisi ve sembolik modelleri kullanır.
Etkileşim · Kimyasal Tepkimelerde Hız
Sorular
Soru 1 / 12 · 0/12 çözüldü1. SORU TİPİ · 6 SORU
Etkin çarpışma şartlarını kanıtla belirleme
Tanecik çarpışmalarının betimlemelerinden hangisinin ürün oluşturacağını yeterli enerji ve uygun yönelim ölçütleriyle belirler, çarpışma teorisine dayalı iddiaları değerlendirirsin.
Soru 1 / 6
NO(g) + O₃(g) → NO₂(g) + O₂(g) tepkimesinde bir öğrenci farklı çarpışmaları incelemiştir. Bu tepkimenin gerçekleşmesi için taneciklerin en az 11 kJ/mol enerjiyle ve NO’nun azot atomunun O₃’e yöneldiği bir doğrultuda çarpışması gerekir.
a)Her çarpışmanın ürün oluşturup oluşturmayacağını belirtiniz.
6 puanEnerji 15 kJ/mol, azot atomu O₃’e doğru yönelmiş
Enerji 15 kJ/mol, oksijen atomu O₃’e doğru yönelmiş
Enerji 6 kJ/mol, azot atomu O₃’e doğru yönelmiş
b)Sonuçlarınıza dayanarak bir tepkimenin gerçekleşmesi için gereken iki şartı yazınız.
4 puanSoru 2 / 6
Bir öğrenci “Kapalı bir kapta tanecikler saniyede milyarlarca kez çarpıştığına göre her tepkime anında tamamlanmalıdır.” iddiasında bulunmuştur.
a)İddiayı çarpışma teorisiyle değerlendiriniz.
5 puanb)Aşağıda betimlenen çarpışmaların sonucunda ürün oluşup oluşmayacağını belirtiniz.
5 puanTanecikler eşik enerjisinden büyük enerjiyle ama uygun olmayan doğrultuda çarpışıyor.
Tanecikler uygun doğrultuda ama eşik enerjisinden küçük enerjiyle çarpışıyor.
Tanecikler uygun doğrultuda ve eşik enerjisinden büyük enerjiyle çarpışıyor.
Tanecikler uygun doğrultuda ve tam eşik enerjisine eşit enerjiyle çarpışıyor.
Soru 3 / 6
Bir etkin çarpışmanın aşamaları karışık olarak verilmiştir.
a)Aşamaları oluş sırasına koyunuz.
4 puan1.
Ürün molekülleri oluşur ve birbirinden uzaklaşır.
2.
Eski bağların zayıfladığı, yeni bağların oluşmaya başladığı aktifleşmiş kompleks oluşur.
3.
Tepken tanecikleri birbirine yaklaşır.
4.
Tanecikler uygun doğrultuda ve yeterli enerjiyle çarpışır.
b)Taneciklerin etkin çarpışma yapabilmesi için sahip olması gereken en düşük kinetik enerjiye ne ad verilir?
2 puanc)Aktifleşmiş kompleksin neden ayrı bir madde olarak kaptan alınıp saklanamayacağını açıklayınız.
4 puanSoru 4 / 6
Kibrit kutusunda duran kibritler havadaki oksijenle sürekli temas hâlinde olduğu hâlde kendiliğinden yanmaz. Kibrit kutunun yan yüzeyine sürtüldüğünde ise alev alır ve sonra kendi kendine yanmaya devam eder.
a)Kibritin kutuda kendiliğinden yanmamasını çarpışma teorisiyle açıklayınız.
4 puanb)Sürtünmenin rolünü ve kibrit tutuştuktan sonra yanmanın kendi kendine sürmesini açıklayınız.
4 puanc)Önermelerin geçerli olup olmadığını belirtiniz.
2 puanSürtünme yanma tepkimesinin aktivasyon enerjisini düşürür.
Ekzotermik tepkimelerin de başlaması için enerji gerekebilir.
Soru 5 / 6
Bir öğrenci aktivasyon enerjisi ve aktifleşmiş kompleksle ilgili önermeler yazmıştır.
a)Önermelerin geçerli olup olmadığını belirtiniz.
6 puanEkzotermik tepkimelerin aktivasyon enerjisi yoktur.
Aktivasyon enerjisi her tepkimede sıfırdan büyüktür.
Endotermik bir tepkimede ileri aktivasyon enerjisi, ΔH’den büyüktür.
Aktifleşmiş kompleks kararlı bir ara üründür.
Etkin çarpışmada eski bağlar kırılırken yeni bağlar oluşmaya başlar.
Aktivasyon enerjisi büyük olan tepkimede etkin çarpışma için daha çok enerji gerekir.
b)Geçersiz bulduğunuz önermelerden birini gerekçesiyle düzeltiniz.
4 puanSoru 6 / 6
Bir öğrenci, demirin paslanması için hangi şartların gerekli olduğunu araştırmak amacıyla üç deney tüpüne birer temiz demir çivi koyup bir hafta bekletiyor: I. tüp: Çivinin bir kısmı musluk suyuna batırılmış, tüpün ağzı açık. II. tüp: Çivi, kaynatılarak havası uzaklaştırılmış suyun içinde; suyun üstü ince bir yağ tabakasıyla kapatılmış. III. tüp: Tüpte nemi tutan susuz kalsiyum klorür var; çivi kuru havada, tüpün ağzı kapalı.
a)Bir hafta sonunda hangi tüpteki çivinin paslanmasını beklersiniz?
6 puanI. tüp
II. tüp
III. tüp
b)Demir köprülerin boyanması paslanmayı yavaşlatır. Bu önlemin işe yaramasını, bir tepkimenin gerçekleşme şartlarını kullanarak açıklayınız.
4 puan2. SORU TİPİ · 4 SORU
Aktivasyon enerjisi, aktifleşmiş kompleks ve ΔH
Potansiyel enerji diyagramından ileri ve geri aktivasyon enerjisini, tepkime entalpisini ve aktifleşmiş kompleksin enerjisini bulur; enerji dağılımı grafiğinde eşik enerjisini aşan tanecikleri yorumlarsın.
Soru 1 / 4
Bir tepkimenin potansiyel enerji değerleri tabloda verilmiştir.
| Durum | Potansiyel enerji (kJ) |
|---|---|
| Tepkenler | 50 |
| Aktifleşmiş kompleks | 130 |
| Ürünler | 20 |
a)İleri tepkimenin aktivasyon enerjisi kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
b)Geri tepkimenin aktivasyon enerjisi kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
c)Tepkimenin ΔH değeri kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
ç)Tepkimenin enerji türünü ve aktifleşmiş kompleksin özelliğini açıklayınız.
4 puanSoru 2 / 4
Azot dioksit ile karbon monoksit gazları arasındaki tepkimenin potansiyel enerji–tepkime koordinatı diyagramı verilmiştir. Tepkenlerin potansiyel enerjisi sıfır kabul edilmiştir. NO₂(g) + CO(g) → NO(g) + CO₂(g)
a)NO(g) + CO₂(g) → NO₂(g) + CO(g) tepkimesinin aktivasyon enerjisi kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
b)NO(g) + CO₂(g) → NO₂(g) + CO(g) tepkimesinin ΔH değeri kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
c)Diyagramdaki tepkimenin aktivasyon enerjisinden ters tepkimenin aktivasyon enerjisi çıkarılırsa kaç kJ bulunur?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
ç)Bir NO₂ molekülü ile bir CO molekülü uygun doğrultuda ancak 120 kJ/mol’e karşılık gelen kinetik enerjiyle çarpışıyor. Bu çarpışma sonucunda NO ve CO₂ oluşur mu? Bir çarpışmanın ürün oluşturması için gereken iki şartı da yazarak gerekçelendiriniz.
4 puanSoru 3 / 4
Aynı sıcaklıkta gerçekleşen I ve II numaralı iki tepkimenin potansiyel enerji diyagramları verilmiştir.
a)I. tepkimenin ileri aktivasyon enerjisi kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
b)II. tepkimenin ileri aktivasyon enerjisi kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
c)II. tepkimenin ΔH değeri kaç kJ’dir?
2 puankJ
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
ç)Bir öğrenci “I. tepkime daha çok ısı açığa çıkardığı için etkin çarpışma oranı daha büyüktür.” demektedir. Bu iddiayı değerlendiriniz ve etkin çarpışma oranını belirleyen niceliği yazınız.
4 puanSoru 4 / 4
Aynı sıcaklıktaki bir gaz karışımında taneciklerin kinetik enerji dağılımı şematik olarak verilmiştir. Karışımda gerçekleşebilecek iki tepkimenin eşik enerjileri E₁ ve E₂ dikey çizgilerle gösterilmiştir.
a)Önermelerin grafiğe göre geçerli olup olmadığını belirtiniz.
4 puanE₁ eşiğini aşan tanecik sayısı, E₂ eşiğini aşanlardan fazladır.
E₂ eşiğini aşan her tanecik E₁ eşiğini de aşar.
Taneciklerin çoğu E₂’den büyük kinetik enerjiye sahiptir.
Taneciklerin hepsi aynı kinetik enerjiye sahiptir.
b)Çarpışma sayısı ve uygun yönelimli çarpışmaların oranı iki tepkimede aynı kabul edilirse hangi tepkimede çarpışmaların daha büyük bir kısmı etkin olur? Grafikteki verilerle gerekçelendiriniz.
4 puanc)Eşik enerjisini aşan iki tanecik uygun olmayan doğrultuda çarpışırsa bu çarpışma nasıl adlandırılır?
2 puan3. SORU TİPİ · 2 SORU
Tanecik modellerinden gerçekleşme şartlarına ilişkin örüntü oluşturma
Tanecik modelleri ve benzetim gözlemlerinden ürün oluşan ve oluşmayan çarpışmaların ortak özelliklerini bulur, bu örüntüyle yeni çarpışmaların sonucunu tahmin eder ve günlük hayattaki bir olayı açıklarsın.
Soru 1 / 2
Bir bilgisayar benzetiminde H₂(g) + Cl₂(g) → 2HCl(g) tepkimesi, tek basamakta gerçekleşen bir model tepkime olarak canlandırılmıştır. Benzetimde eşik enerjisi E₀ olarak ayarlanmıştır. Bir öğrencinin gözlemleri: Çarpışma 1: Enerji E₀’dan büyük, H₂ ve Cl₂ yan yana (bağları paralel) çarpışıyor → ürün oluşuyor. Çarpışma 2: Enerji E₀’dan büyük, moleküller uç uca çarpışıyor → moleküller seker, değişmez. Çarpışma 3: Enerji E₀’dan küçük, moleküller yan yana çarpışıyor → moleküller seker, değişmez. Çarpışma 4: Enerji E₀’dan büyük, moleküller yan yana çarpışıyor → ürün oluşuyor.
a)Gözlemleri karşılaştırarak ürün oluşan çarpışmaların ortak özelliklerini (örüntüyü) yazınız.
4 puanb)Örüntünüze göre yeni çarpışmaların sonucunu tahmin ediniz.
3 puanEnerji E₀’ın iki katı, moleküller uç uca
Enerji E₀’a eşit, moleküller yan yana
Enerji E₀’ın yarısı, moleküller yan yana
c)Benzetimde sayılan 2000 çarpışmanın 30’u ürün oluşturmuştur. Etkin çarpışmaların oranı yüzde kaçtır?
3 puan%
Ondalık için virgül kullanabilirsin. Üslü sayı: 3,01·10^23
Soru 2 / 2
Hidrojen ve oksijen gazlarından oluşan bir karışım oda sıcaklığında aylarca bekletildiğinde gözle görülür bir değişim olmaz. Karışıma bir kıvılcım verildiğinde ise tepkime hızla gerçekleşir ve su oluşur: 2H₂(g) + O₂(g) → 2H₂O(g) ΔH = −483,6 kJ
a)Moleküller sürekli çarpıştığı hâlde oda sıcaklığında su oluşmamasını açıklayınız.
4 puanb)Önermelerin geçerli olup olmadığını belirtiniz.
3 puanOda sıcaklığında H₂ ve O₂ molekülleri hiç çarpışmaz.
Kıvılcım, bazı moleküllerin eşik enerjisine ulaşmasını sağlar.
Tepkime başladıktan sonra açığa çıkan ısı, tepkimenin sürmesini sağlar.
c)Tanecik modelinde “kıvılcımdan önce” kutusundaki tüm moleküllerin “kıvılcımdan sonra” kutusunda suya dönüşmüş olmasını, kıvılcım yalnızca küçük bir bölgeye verildiği hâlde açıklayınız.
3 puan—
ilk denemeKİM.11.1.5 · kazanım özeti
12 soru daha çözmen gerekiyor.
0/12 soru çözüldü.
Etkin çarpışma şartlarını kanıtla belirleme
Aktivasyon enerjisi, aktifleşmiş kompleks ve ΔH
Tanecik modellerinden gerçekleşme şartlarına ilişkin örüntü oluşturma
Bu kazanımdaki ilerlemen
0/12
soru çözüldüÇarpışma teorisi ve aktivasyon etkinliği
Konuyu soruları çözmeden önce interaktif Maarif etkinliğiyle pekiştirebilirsin.
Sık sorulan sorular
KİM.11.1.5 kazanımından OYSS 1. dönem 1. yazılıda kaç soru çıkar?
MEB 2026-2027 dağılım tablosuna göre KİM.11.1.5 kazanımı 5 senaryonun 3 tanesinde yer alır ve yer aldığı senaryolarda 1 soru çıkar.
KİM.11.1.5 kazanımında hangi soru tipleri sorulur?
Bu sayfada 3 soru tipi bulunur: Etkin çarpışma şartlarını kanıtla belirleme; Aktivasyon enerjisi, aktifleşmiş kompleks ve ΔH; Tanecik modellerinden gerçekleşme şartlarına ilişkin örüntü oluşturma.
KİM.11.1.5 kazanımının süreç bileşenleri nelerdir?
a) Tepkimelerin gerçekleşmesi için gerekli şartları (gerekli enerji ve uygun doğrultuda çarpışma) belirlemeye yönelik ölçütler oluşturur. b) Tepkimelerin oluşum sürecine ilişkin alt mikro seviyedeki gösterimlerden seçtiği verilerden örüntüler oluşturur. c) Gerçekleşme şartlarına yönelik iddialarını veriye dayalı olarak açıklar; çarpışma teorisi ve sembolik modelleri kullanır.
11. sınıf 1. dönem 1. yazılı diğer kazanımları
Bütün kazanımları senaryona göre bir arada çalışmak ve süreli prova yazılıya girmek için 11. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları sayfasına dönebilirsin.