Oksijenli uç suyu tutar. Karbonlu taraf ise oje filmine tutunur. Bu, sabunun yağı parçalaması değildir.
- Asetonun kimyadaki adı propanondur ve formülü C3H6O’dur.
- 56 derecede kaynar ve oda sıcaklığında çabuk uçar.
- Klasik oje filmi nitroselülozdur; aseton onu dağıtır.
- Aseton kolay alev alır. Onu ısıtmazsın.
Giriş
Aseton, ojeyi kazıyarak çıkarmaz. Tırnağın üstündeki kuru katmanı sıvının içinde dağıtır. Kimyadaki adı propanondur. Su bu katmanı tek başına çözmez.
Polar demek, molekülün bir ucunun eksi, öbür ucunun artı davranmasıdır. Asetonda eksi ucu, karbonil denen oksijenli grup taşır. İki metil grubu ise karbon ve hidrojenden oluşan tarafı oluşturur. Bu iki yüz, asetonu hem suya hem oje filmine yaklaştırır.
Bu yazıda bir tarif yoktur. Formülü, 56 derecelik kaynama noktasını ve filmin neden suda kalıp asetonda dağıldığını göreceksin. Böylece polaritenin ne olduğunu, ojeyi çıkaran sıvıda görürsün. Yağın suda neden durduğunu yağ ve su neden karışmaz yazısında ayrı okursun.
Aseton çabuk uçar ve kolay alev alır. Onu ısıtmazsın ve kapalı yerde biriktirmezsin. Kalın bir film, ince bir filmden daha yavaş çözülür. Her oje markası aynı hızda çıkmayabilir.
- Aseton: Propanon da denir. Formülü C3H6O’dur. Oje çıkarıcı şişelerinde sık görülen berrak sıvıdır.
- Polar: Molekülün bir ucu eksi, öbür ucu artı davranır. Asetonda eksi ucu, oksijenli karbonil grubu taşır.
- Çözünme: Kuru katman, sıvının içinde dağılır. Sabun, yağı parçalar; aseton ise filmi çözer.
- Nitroselüloz: Klasik ojede filmi tutan uzun zincirdir. Yeni ojelerde zincir değişebilir; çözünme fikri aynı kalır.
Aseton Ojeyi Nasıl Çıkarır?
Aseton ojeyi nasıl çıkarır? Oje, tırnağın üstünde kuruyan ince bir katmandır. Oje çıkarıcı çoğu zaman asetondur; bazılarında etil asetat vardır. Şişenin üzerindeki ad, evde kuracağın bir tarif değildir. Aseton bu katmana değer ve zincirler sıvının içinde dağılır.
Asetonun formülü nedir?
Asetonun kimyadaki adı propanondur. Formülü C3H6O’dur ve yapı CH3COCH3 diye de yazılır. Karbonil iki karbona bağlı olduğu için bu molekül bir ketondur. Karbon 12, hidrojen 1 ve oksijen 16 alınırsa kütle 58 g/mol’dür.
Ortadaki karbonile iki metil grubu bağlıdır. Metil grubu, bir karbon ile ona bağlı hidrojenlerden oluşur. Oksijen, bağ elektronlarını kendine doğru çeker. Bu çekiş, molekülün bir ucunu eksi yapar.
Klasik ojede katmanı tutan madde nitroselülozdur. Bu, uzun bir zincirdir. Aseton zincirin arasına girer ve zincirler birbirinden ayrılır. Yeni ojelerde zincir değişebilir; sıvı katmanı yine dağıtır.
Aseton ojeyi yakarak çıkarmaz. Sabunun yağı parçalaması da bu işi açıklamaz. O ayrımı sabun mikropları nasıl temizler yazısında ayrı okursun. Aseton, kuru katmanı sıvının içinde dağıtır.
Asetonun Polaritesi Ne Demektir?
Asetonun polaritesi ne demektir? Polar molekülde bir uç eksi, öbür uç artı davranır. Asetonda eksi uç, karbonil oksijenidir. Metil grupları bu ucun karşısında durur. Molekülün tamamı apolar sayılmaz.
Aseton suyla karışır mı?
Aseton suyla her oranda karışır. Su, karbonil oksijenine tutunur. Asetonda, suyun yaptığı gibi hidrojen bağı verecek bir hidrojen yoktur. Suyun hidrojenini ise bu oksijen kabul eder.
Aynı sıvı oje filmine de tutunur. Metil grupları, uzun zincirin karbonlu kısmına benzer. Karbonil de nitroselülozdaki oksijenli gruplara yaklaşır. İki taraf bir arada olunca film dağılır.
Aşağıdaki tablo, üç sıvının neyi çözdüğünü ayırır.
| Sıvı | Ne çözer | Kısa not |
|---|---|---|
| Su | Tuzu çözer, oje filmini çözmez | Çok polardır |
| Aseton | Oje filmini çözer, suyla karışır | İki tarafı vardır |
| Yağ | Suda durur, organik çözücüye geçebilir | Az polardır |
Su Neden Ojeyi Çıkarmaz?
Su neden ojeyi çıkarmaz? Su çok polardır ve molekülleri birbirine sıkı tutunur. Tuz gibi küçük taneler, suyun molekülleri arasına girer. Uzun oje zinciri aynı kolaylıkla girmez.
Benzer benzeri çözer kuralı burada işler. Su, kendine benzeyen maddeleri çözer. Oje filmi suya benzemez. Asetonun karbonlu tarafı filme daha çok benzer.
Bu kural, her maddeyi tek başına açıklamaz. Aseton polar olduğu halde suyla da karışır. Bunun nedeni karbonil ucudur. Polar olmak, her polar sıvının her katıyı çözeceği anlamına gelmez.
Yağ da suda çözünmez ve üstte ayrı kalır. Oje ise suda durur, asetonda dağılır. Apolar bir çözücünün yağ lekesini nasıl aldığını kuru temizleme nasıl yapılır yazısında görebilirsin.
Aşağıdaki tablo, asetonun üç özelliğini yan yana koyar.
| Özellik | Ne görürsün | Kısa not |
|---|---|---|
| Formül | C3H6O, yani propanon | Karbonil vardır |
| Kaynama | 56 derecede kaynar | Çabuk uçar |
| Su | Her oranda suyla karışır | Uç suyu tutar |
Organik Çözücü Ne İşe Yarar?
Organik çözücü ne işe yarar? Organik çözücü, karbonlu bir sıvıdır ve birçok karbonlu maddeyi çözer. Aseton bu sıvıların tanıdık bir örneğidir. Oje filminin dağıldığını, oje çıkarırken görürsün.
Etil asetat da çözer mi?
Bazı oje çıkarıcılarda aseton yerine etil asetat vardır. O da karbonlu bir çözücüdür ve filmi çözer. Su, etil asetatın yerini tutmaz. Bu yazı, evde karışım kurman için oran vermez.
Asetonun yoğunluğu yaklaşık 0,79 g/cm3’tür. Sudan hafiftir. Suyla karıştığı için üstte ayrı bir katman aramazsın. Yağ ve su ise karışmadığı için iki katman kurar.
Çözücüyü silmeden uçurursan, dağılmış film yine birikebilir. Bu, çözünmenin geri dönebildiğini gösterir. Yanma olsaydı aynı film geri gelmezdi. Aseton 56 derecede kaynar; oda sıcaklığında da buharı artar.
Polariteyi soru üzerinde görmek istersen TYT Kimya Çalışma Sahası’nı kullanabilirsin. Çözünme kuralının temeli yağ ve su neden karışmaz yazısındadır.
TYT’de Bu Konu Nerede Durur?
TYT’de bu konu nerede durur? Soru sana oje markası sormaz. Polar molekülü, benzer benzeri çözer kuralını ve kaynama noktasının ne söylediğini sorar.
Bir soruda küçük bir keton görürsen önce karbonil ucuna bak. Oksijen eksi ucu taşıyorsa molekül polardır. Suyla karışıp karışmadığı da bu uçla ilgilidir. Kaynama noktası düşükse sıvı çabuk uçar.
Aşağıdaki tablo, aynı fikri sınav cümlesine bağlar.
| Kavram | Sınavda ne işe yarar | Kısa not |
|---|---|---|
| Polarite | Karbonil ucu eksiye kayar | İki uç ayrılır |
| Çözünme | Benzer madde benzerini çözer | Film dağılır |
| Kaynama | Düşük kaynama, çabuk uçmak demektir | 56 derecedir |
Aseton ojeyi çıkarır ama su çıkarmaz. Bunun asıl nedeni hangisidir?
- A) Suyun asetondan daha soğuk olması
- B) Asetonun oje filmini çözmesi
- C) Asetonun apolar bir yağ olması
- D) Filmin suda sabunlaşması
Çözüm: Aseton polardır ve filmin zincirlerini dağıtır. Su bu filmi tek başına çözmez. Cevap B seçeneğidir.
Asetonun formülü, polar karbonili ve suyla karışması ders kitaplarındaki propanon tanımıyla uyumludur. Çözünürlük fikri için OpenStax çözünürlük bölümü okunabilir. Konunun ders çerçevesi için MEB müfredatına uyulmuştur.
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana nokta:
- Aseton, propanon denen polar bir çözücüdür. Formülü C3H6O’dur ve 56 derecede kaynar.
- Oje filmini çözer, çünkü organik tarafı filme benzer. Su aynı filmi tek başına çözmez.
- Bu olay sabunlaşma değildir. Aseton kolay alev alır ve çabuk uçar.
Özetle: Aseton, formülü C3H6O olan polar bir çözücüdür ve 56 derecede kaynar. Ojeyi, filmin zincirlerini çözerek çıkarır. Su tek başına bu organik filmi çözmez.
Sonuç
Aseton ojeyi nasıl çıkarır sorusunda önce çözünmeye bak. Sonra karbonil ucunun neden polar olduğunu gör. Su yetmiyorsa filmin suya benzemediğini düşün.
Polar ve apolar ayrımı için yağ ve su neden karışmaz yazısını, apolar çözücü için kuru temizleme nasıl yapılır yazısını birlikte okuyabilirsin. Aynı ayrımı sorularla pekiştirmek istersen TYT Kimya Çalışma Sahası’nı kullanabilirsin.
Çözünme ve polarite konularını düzenli tekrar etmek istiyorsan Ferrum paketlerine bakabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Aseton polar mı, apolar mı?
Aseton polardır. Oksijenli karbonil grubu eksi ucu taşır. İki metil grubu, karbon ve hidrojenden oluşan tarafı taşır. Bu yüzden aseton hem suyla karışır hem oje filmini çözer.
Su ojeyi neden çıkarmaz?
Su, kendi moleküllerine sıkı tutunur. Oje filmi uzun bir zincirdir ve suya benzemez. Su bu zinciri tek başına dağıtamaz.
Asetonun formülü nedir?
Asetonun adı propanondur. Formülü C3H6O’dur. Yapıda iki metil grubu bir karbonile bağlıdır. Kütlesi 58 g/mol’dür.
Asetonsuz oje çıkarıcı da çözer mi?
Evet, bazı şişelerde aseton yerine etil asetat vardır ve o da filmi çözer. Su bu işi tek başına yapmaz. Bu yazı bir karışım tarifi vermez.
Asetonun kaynama noktası kaçtır?
Aseton 56 derecede kaynar. Bu yüzden oda sıcaklığında da çabuk uçar. Kolay alev alır; onu ısıtmazsın ve kapalı yerde biriktirmezsin.
Yakup Demir
Ferrum · Kimya Öğretmeni ve YKS Kimya İçerik Yazarı
Ferrum kitapları yazarı ve YKS kimya içerikleri üzerinde çalışır. YKS kimya müfredatı, TYT ve AYT konu anlatımı videoları, soru dağılımı ve sınav stratejisi üzerine kısa, veri odaklı rehberler hazırlar.
