O
15.999Oksijen
Oxygen
Yaşam için vazgeçilmez. Yanma reaksiyonlarının temel bileşeni. Elektron çekme gücü (elektronegatiflik) çok yüksek.
8
15.999 g/mol
[He] 2s² 2p⁴
2 | 6
3.44
1.31e-3 g/cm³
-218.8 °C
-182.9 °C
Carl Wilhelm Scheele
1774'te Joseph Priestley, cıva oksidi (HgO)'ni ısıtarak oksijeni elde etti. İsveçli Carl Wilhelm Scheele oksijeni 1771-72'de keşfetmişti ama yayınlamakta gecikti. Lavoisier 1777'de sistematik çalışmalarla oksijenin yanmadaki rolünü kanıtlayarak 'phlogiston' teorisini çürüttü ve Yunanca 'oxy-genes' (asit oluşturan) adını verdi.
¹⁶O
Doğal bolluk: %99,757. En yaygın izotop; yıldızların çekirdeğinde üretilir.¹⁷O
Doğal bolluk: %0,038. NMR spektroskopide kullanılır (spin-5/2).¹⁸O
Doğal bolluk: %0,205. Paleoklimat araştırmalarında termometre izotop; H₂¹⁸O suda.H₂O
SuEvrensel çözücü; yaşamın temel bileşeni.CO₂
KarbondioksitSera gazı; fotosentez substratı; içeceklerde karbonasyon.SiO₂
Silisyum DioksitKum, kuvars, cam hammaddesi; yer kabuğunun bileşeni.Fe₂O₃
Demir(III) OksitPas; boya pigmenti (kırmızı); çelik üretiminin başlangıcı.H₂O₂
Hidrojen PeroksitAğartıcı, antiseptik; bozunur: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂.O₃
OzonUV koruyucu tabaka; güçlü oksitleyici; su arıtımı.- Tıbbi oksijen: solunum güçlüğü, anestezi, yoğun bakım
- Oksijen-asetilen kaynağı (2000-3500°C alev)
- Demir-çelik üretimi: BOF (Basic Oxygen Furnace) prosesi
- Roket yakıtı: sıvı oksijen (LOX) + sıvı hidrojen yakıt çifti
- Su arıtımı: aerasyon ve ozonlama (O₃)
- Su altı nefes aleti (SCUBA, O₂ karışımları)
Oksijen, aerobik organizmaların mitokondrilerinde ATP üretiminde son elektron alıcısıdır (oksidatif fosforilasyon). Hemoglobin (Hb) kandaki oksijeni (HbO₂) taşır. Fotosentezin yan ürünü olan O₂ atmosfere verilir.
- O₂ molekülü paramagnetiktir: iki eşleşmemiş elektronu vardır (moleküler orbital teorisiyle açıklanır).
- Yerkabuğunda en bol element oksijendir: kütlece %46,6.
- ¹⁸O/¹⁶O oranı buzul çekirdeklerinde geçmiş iklim değişimlerini yüzlerce bin yıl geriye kadar gösterir.
- Sıvı oksijen, açık mavi renktedir ve güçlü bir mıknatısın arasında çekilir (paramagnetizm).
- Oksijensiz yanma yoktur; ancak flor gibi daha güçlü oksitleyiciler oksijensiz "yanma" benzeri tepkimeler gerçekleştirebilir.
- Ametal; Grup 16, Periyot 2; elektron dizilimi [He] 2s² 2p⁴ → genellikle −2 yükseltgenme basamağı.
- İstisnalar: H₂O₂ ve Na₂O₂'de −1; F₂O'da +2 (çünkü F daha elektronegatif).
- Ozon (O₃): UV absorber; yer düzeyinde kirletici; rezonans yapısı → köprü oksijen özel bağ.
- Oksijenin elektronegatifliği: 3,44 (Pauling); florun ardından ikinci en elektronegatif element.
- Yanma denklemleri: C + O₂ → CO₂; 2Mg + O₂ → 2MgO; 4Fe + 3O₂ → 2Fe₂O₃ (pas).
- Oksijenin iyonlaşma enerjisi azottan düşüktür: N (2p³ yarı dolu kararlı) > O (2p⁴) → sapma.
Oksijen atom numarası kaçtır?
Oksijen elementinin atom numarası 8'dır.
Oksijen elektron dizilimi nedir?
Oksijen elementinin elektron dizilimi [He] 2s² 2p⁴ şeklindedir.
Oksijen nerelerde kullanılır?
Tıbbi oksijen: solunum güçlüğü, anestezi, yoğun bakım