Tm
168.930Tulyum
Thulium
En nadir ve pahalı lantanitlerden biri. Taşınabilir X-ray cihazlarında ve cerrahi lazerlerde kullanılır.
69
168.93 g/mol
[Xe] 4f¹³ 6s²
2 | 8 | 18 | 31 | 8 | 2
1.25
9.321 g/cm³
1544.8 °C
1949.8 °C
Per Teodor Cleve
Per Teodor Cleve, 1879'da holmiyumla birlikte tuliyumu da keşfetti. Adını İskandinavya'nın antik Latince adı "Thule"den aldı; mitlerde Thule, dünyanın en kuzey ucunu simgelerdi. Saf tuliyum metalini izole etmek 1911'e dek sürdü (Charles James, New Hampshire Üniversitesi).
Tm₂O₃
Tuliyum(III) OksitTm:YAG
Tuliyum Katkılı YAGTm:YAG lazer (2,01 µm): Holmiyum lazere benzer ancak farklı dalgaboyu; üroloji, akciğer ve kalp cerrahisinde "homojen doku ablasyonu" sağlayan yumuşak doku ameliyat lazeri.
¹⁷⁰Tm taşınabilir X-ışını kaynağı: ¹⁷⁰Tm β⁻ ve γ (84 keV) yayan radyoizotop; elektrik gerektirmeyen taşınabilir X-ışını üretiminde kullanılır; saha koşullarında malzeme muayenesi ve tıbbi görüntüleme.
Tm-katkılı cam lazer güçlendirici: ~1,9-2,1 µm bantı güçlendiren Tm fiber amplifikatörler, erbiyum EDFA ile benzer mantıkla "S-bandı" ve "2-µm penceresi" fiber iletişim araştırmalarında kullanılır.
Tm₂O₃ fosfor: Mavimsi-yeşil lüminesans veren Tm bileşikleri araştırma amaçlı fosforda kullanılır.
Tuliyumun bilinen temel bir biyolojik rolü yoktur. Diğer ağır lantanitler gibi düşük toksisiteye sahiptir ve vücutta çok az birikir.
01
¹⁷⁰Tm radyografi kaynağı elektrik gerektirmez; dağlık arazi, savaş alanı, gemi güvertesi veya kuytu mağara gibi ortamlarda metalik malzemelerin X-ışınlı muayenesini mümkün kılar.
02
Tuliyum, doğadaki en az bol lantanitlerden biridir (yeryüzünde yaklaşık 0,52 ppm); buna karşın monoisotopik yapısı (¹⁶⁹Tm=%100) onu izotopik saflık çalışmaları için ideal kılar.
03
Tm:YAG lazerin 2,01 µm dalgaboyu atmosferde CO₂ ve H₂O absorbsiyon bantlarının arasına düşer; bu yüzden lidar (uzaktan atmosfer ölçümü) uygulamalarında kullanılır.
1
Lantanid; Periyot 6; elektron dizilimi [Xe] 4f¹³ 6s²; +3 baskın yükseltgenme basamağı.
2
Monoisotopik: ¹⁶⁹Tm %100; ¹⁷⁰Tm taşınabilir X-ışını kaynağı; Tm:YAG cerrahi lazer.