Yb
173.040İterbiyum
Ytterbium
Çelik alaşımlarını güçlendirir. Fiber optik lazerler ve atom saatlerinde kullanılır.
70
173.04 g/mol
[Xe] 4f¹⁴ 6s²
2 | 8 | 18 | 32 | 8 | 2
1.1
6.965 g/cm³
823.9 °C
1195.8 °C
Jean Charles Galissard de Marignac
Jean Charles Galissard de Marignac, 1878'de erbiyadan elde ettiği bir fraksiyonun yeni bir element içerdiğini saptadı ve Ytterby adından türeterek "ytterbium" adını verdi. 1907'de Carl Auer von Welsbach ve Georges Urbain ayrı ayrı iterbiyumun aslında iki elementten oluştuğunu göstererek lutesyumu (Lu) ayırdı. Böylece özgün keşiften 30 yıl sonra element kimliği netleşti.
Yb₂O₃
İterbiyum(III) OksitYbCl₃
İterbiyum(III) KlorürYb fiber lazer (1030 nm): Yb:YAG ve Yb-katkılı kuartz fiber lazerler endüstriyel metal kesme, kaynak ve lazer işaretlemede kullanılır; yüksek verimlilik (%80+) ve güçlü ışın kalitesi sağlar.
Yb optik örgü saati: Yb optik örgü saati, sezyum atom saatinden 100 kat daha hassastır (~10⁻¹⁸ göreli belirsizlik); gelecekteki SI saniyesi tanımı için aday.
Yb alaşımları: Paslanmaz çeliğe küçük Yb katkısı mekanik mukavemet ve korozyon direncini artırır; özellikle düşük sıcaklık uygulamaları.
NMR kaydırma reaktifi: Yb(fod)₃ NMR şift reaktifi olarak organik moleküllerin yapı aydınlatmasında kullanılmıştır.
İterbiyumun bilinen temel bir biyolojik rolü yoktur. Radyoaktif ¹⁶⁹Yb geçmişte brakiterapi kaynağı olarak kullanılmıştır; günümüzde yerini modern izotoplara bırakmıştır.
01
Yb optik örgü saati o denli hassastır ki 1 cm yükseklik farkının yol açtığı yerçekimi zaman gecikmesini (genel görelilik etkisi) bile ölçebilir; bu duyarlılık, jeoit haritalama ve kaya kütlesi tespiti gibi uygulamalar için yeni bir araç sunar.
02
İterbiyum, [Xe] 4f¹⁴ 6s² konfigürasyonuyla tam dolu 4f kabuğuna sahip ilk lantanitdir; bu durum Yb'yi kimyasal açıdan en "kapalı kabuk" lantanit yapar ve kimyasal tepkimeye giriş eğilimini azaltır.
03
Yb:YAG disk lazerler (yüzlerce watt CW güç) günümüz otomobil üretiminde karasac gövde parçalarının mikron hassasiyetinde kesilmesi ve kaynaklanması için tercih edilen endüstriyel lazer sistemidir.
1
Lantanid; Periyot 6; elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 6s² (tam dolu 4f; d elektronu yok); +2 ve +3 yükseltgenme basamakları.
2
Yb optik örgü saati: ~10⁻¹⁸ hassasiyet; Yb:YAG fiber lazer 1030 nm; endüstriyel lazer kesme/kaynak.