Te
127.600Tellür
Tellurium
Güneş pilleri ve termoelektrik cihazlarda kullanılan yarı metal. Son derece nadir ve toksik.
52
127.6 g/mol
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁴
2 | 8 | 18 | 18 | 6
2.1
6.232 g/cm³
449.5 °C
987.9 °C
Franz-Joseph Müller
Franz-Joseph Müller von Reichenstein, 1782'de Transilvanya'dan altın cevheri (aurum paradoxum / sylvanit) içinde yeni bir element keşfetti. Martin Heinrich Klaproth 1798'de bağımsız olarak bunu doğruladı ve Latince "tellus" (Dünya) sözcüğünden "tellurium" adını koydu; çünkü zaten "selenyum"un adına esas olan Ay tanrıçası Selene'nin karşısında Yer ile ilgili bir ad seçmek mantıklı görünmüştü.
TeO₂
Tellür DioksitH₂Te
Hidrojen TellürürCdTe
Kadmiyum TellürürBi₂Te₃
Bizmut TellürürCdTe ince film güneş pili: CdS/CdTe yapısı en yüksek verimli ticari ince film fotovoltaik (First Solar, ~%22 verim)
Bi₂Te₃ termoelektrik: Peltier soğutucu, atık ısıdan elektrik üretimi (TEC modülleri)
GeSbTe (GST) faz değişim malzemesi: Blu-ray ve PCM hafıza çipleri
Bakır ve çelik frezelenebilirlik katkısı: Cu-Te alaşımında çevrilme özellikleri iyileşir
Kauçuk vulkanizasyonu hızlandırıcısı: küküre alternatif
Tellürün esansiyel biyolojik rolü yoktur; hafif toksiktir. Organik tellür bileşiklerinin metabolizması (dimetil tellürür) ağız ve vücutta yoğun sarımsak kokusu oluşturur; buna "tellurium breath" denir.
01
¹²⁸Te'nin çift beta bozunması yarılanma ömrü ~2,2×10²⁴ yıl — ölçülen en uzun yarılanma ömrü; Evrenin yaşından (~1,4×10¹⁰ yıl) yaklaşık 160 milyar kat uzun.
02
CdTe güneş pili, silisyum güneş piline göre çok daha az malzeme gerektiren ve daha az enerji tüketen üretim süreciyle öne çıkar; ABD'de First Solar en büyük CdTe PV üreticisidir.
03
"Tellurium breath": vücuda giren inorganik tellür bileşikleri biyolojik olarak dimetil tellürüre (Me₂Te) dönüştürülür; bu uçucu bileşik akciğerden atılır ve çok güçlü sarımsak kokusu verir.
04
Bi₂Te₃ termoelektrik modüller hem soğutma (Peltier cihazı) hem de atık ısıdan elektrik üretimi (Seebeck etkisi) için kullanılır; hibrit araçların egzoz ısı geri kazanımı araştırmalarında öne çıkar.
1
p-bloğu; Grup 16, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁴; Se ile aynı grup (kalkojen).
2
Yarı metal; −2 (H₂Te), +4 (TeO₂), +6; CdTe güneş pili; Bi₂Te₃ termoelektrik.
3
¹²⁸Te çift beta bozunması — en uzun ölçülen yarılanma ömrü.