I
126.900İyot
Iodine
Tiroid bezinin çalışması için gerekli. Antiseptik olarak yaraları dezenfekte eder. Mor buhar oluşturan halojen.
53
126.9 g/mol
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵
2 | 8 | 18 | 18 | 7
2.66
4.933 g/cm³
113.7 °C
184.3 °C
Bernard Courtois
İyot, 1811'de Fransız kimyacı Bernard Courtois tarafından deniz yosunu (kelp) külünün sülfürik asitle muamele edilmesi sırasında keşfedildi; mor renkli buhar yükseldi. Gay-Lussac, 1813'te bağımsız araştırması sonucunda adını Yunanca "ioeides" (menekşe/mor renkli) sözcüğünden "iode" olarak önerdi. Humphry Davy ve Gay-Lussac aynı anda birbirinden bağımsız incelemeleriyle adın resmileşmesine katkı yaptı.
¹²⁷I
Doğal bolluk: %100. Tek kararlı iyot izotopu; monoisotopik element. NMR aktif (spin-5/2).¹³¹I
Yarı ömür: 8,02 gün. β⁻+γ; tiroit kanseri tedavisi ve Çernobil/Fukushima sonrası tiroit maruziyeti. KI tabletleri tiroit bezini doyurarak ¹³¹I alımını engeller.KI
Potasyum İyodürİyotlu tuz katkısı; nükleer kaza KI tableti (tiroit koruması); Lugol çözeltisi.I₂
Moleküler İyotAntiseptik; analitik reaktif; organik sentezde iyodlama.NaIO₃
Sodyum İyodatTuz iyotlama maddesi; oksitleyici.CH₃I
Metil İyodürOrganik sentezde metilleme reaktifi; fumigant (sınırlı).- İyotlu tuz: iyot eksikliği hastalıklarının önlenmesi; küresel halk sağlığı başarısı
- Povidon-iyot (Betadine): geniş spektrumlu antiseptik; cerrahi alan, yara bakımı
- ¹³¹I terapisi: tiroit kanseri ve hipertiroidizm tedavisi; β⁻ ve γ yayıcı (t½=8,02 gün)
- ¹²³I: tiroit sintigrafisi (SPECT görüntüleme); γ yayıcı (t½=13,3 saat)
- AgI bulut tohumlama: havadan AgI kristalleri saçılarak yağmur/kar tetiklenir
- LCD polarizör: polivinil alkol (PVA)/iyot çift kırıcılık filmi
İyot esansiyel bir mikro besin elementidir. Tiroit hormonları T₃ (triiyodotironin, 3 I) ve T₄ (tiroksin, 4 I) içerir; metabolizma hızını, büyüme ve gelişimi, sinir sistemi olgunlaşmasını düzenler. Eksiklik: guatr (tiroit bezinin büyümesi), hipotiroidizm ve yenidoğan-erken çocuklukta entelektüel gelişim geriliği (kretenizm). Küresel ölçekte ~2 milyar insan iyot eksikliği riski altındadır; iyotlu tuz bu sorunun en başarılı halk sağlığı çözümüdür.
- İyotlu tuz programı, 1990'lardan itibaren küresel guatr ve mental gerilik vakalarını dramatik biçimde azaltmış; WHO bunu tarihin en başarılı halk sağlığı girişimlerinden biri kabul eder.
- Çernobil (1986) ve Fukushima (2011) kazalarında ¹³¹I atmosfere yayıldı; çocukların tiroit bezinin radyoaktif iyot emişini önlemek için stabil KI tableti dağıtılması bu olaylarda kritik müdahale protokolü oldu.
- İyot nişasta testi: I₂/KI çözeltisi nişasta ile koyu mavi-siyah renk verir (I₃⁻ iyonunun nişasta helis yapısına girmesi); gıda endüstrisinde nişasta varlığı kolayca saptanır.
- ¹³¹I terapisi, tiroit kanseri tedavisinde cerrahiyi destekleyen önemli bir yöntemdir; hastane izolasyon protokolü gerektiren birkaç medikal uygulamadan biridir.
- p-bloğu; Grup 17, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵; halojen.
- Oda sıcaklığında katı (I₂, mor-siyah kristal); hafif ısıtmayla mor buhar (süblimleşme).
- Monoisotopik ¹²⁷I; −1 (I⁻), +1, +3, +5 (IO₃⁻), +7 (IO₄⁻).
- AgI sarı çökelti (AgCl beyaz, AgBr sarımsı, AgI sarı — seri).
- İyot-nişasta testi: I₂/KI → koyu mavi (nişasta göstergesi).
İyot atom numarası kaçtır?
İyot elementinin atom numarası 53'dır.
İyot elektron dizilimi nedir?
İyot elementinin elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵ şeklindedir.
İyot nerelerde kullanılır?
İyotlu tuz: iyot eksikliği hastalıklarının önlenmesi; küresel halk sağlığı başarısı