Sr
87.620Stronsiyum
Strontium
Havai fişeklerde kırmızı renk veren element. Radyoaktif Sr-90 izotopu nükleer atıklarda tehlikeli bileşen.
38
87.62 g/mol
[Kr] 5s²
2 | 8 | 18 | 8 | 2
0.95
2.64 g/cm³
776.9 °C
1381.8 °C
William Cruickshank
Stronsiyum, 1790'da İskoçya'nın Strontian köyü yakınlarındaki maden ocağında bulunan stronsiyenit (SrCO₃) mineralinden tanımlandı; Adair Crawford yeni bir element varlığından söz etti, William Cruickshank 1791'de elementliğini teyit etti. Metalik stronsiyumu ilk kez 1808'de Humphry Davy elektroliz yöntemiyle izole etti. Adı keşfedilen köyden (Strontian) gelmektedir.
⁸⁴Sr
Doğal bolluk: %0,56. En nadir kararlı Sr izotopu.⁸⁶Sr
Doğal bolluk: %9,86. Referans izotop; ⁸⁷Sr/⁸⁶Sr oranı jeokimyasal izleyici.⁸⁷Sr
Doğal bolluk: %7,00. ⁸⁷Rb bozunmasından radyojenik kökenli; yaşla konsantrasyonu artar. Rb-Sr yaş belirleme.⁸⁸Sr
Doğal bolluk: %82,58. Baskın izotop.⁹⁰Sr
Yarı ömür: 28,9 yıl. Nükleer fisyon ürünü; β⁻; kemik iliğine yerleşir; en tehlikeli nükleer serpinti izotoplarından.SrCO₃
Stronsiyum Karbonat (Stronsiyenit)Havai fişek kırmızı rengi; mıknatıs ferrit üretimi.Sr(NO₃)₂
Stronsiyum NitratHavai fişek ve ışıltı bombası kırmızı rengi; güçlü oksitleyici.SrTiO₃
Stronsiyum TitanatYüksek kırılma indisi; elmas taklidi; piezoelektrik; güçlü dielektrik.SrSO₄
Stronsiyum Sülfat (Selestin)Doğal mineral; Sr üretiminin ana kaynağı.- Havai fişek ve sinyal fişeği: SrCO₃ ve Sr(NO₃)₂ parlak kırmızı alev rengi verir (~604-648 nm)
- Stronsiyum alüminat (SrAl₂O₄:Eu): "karanlıkta parlayan" fosforlu plastik ve boya; Eu ile katkılanmış en verimli fosforesans malzeme
- SrTiO₃ (stronsiyum titanat): kübik zirkonyadan önce elmas taklidi olarak kullanılırdı; yüksek kırılma indisi
- SrO/SrCO₃: CRT ekran camında x-ışını absorbsiyonu (eski televizyon tüpleri)
- ⁹⁰Sr: radyoizotop termoelektrik jeneratör (RTG); uzay araçlarında uzun ömürlü güç kaynağı
Stronsiyumun kesin esansiyel bir biyolojik rolü yoktur. Sr²⁺, Ca²⁺ ile benzer iyonik yarıçapa sahip olduğundan kemik ve dişe yerleşebilir. Stronsiyum ranelatı (Protelos) osteoporoz tedavisinde kullanılmış; ancak kardiyovasküler yan etkiler nedeniyle AB'de kısıtlanmıştır. Radyoaktif ⁹⁰Sr nükleer serpintiden kaynaklanan en tehlikeli kirleticilerden biridir: Ca²⁺ gibi davranarak kemik iliğine yerleşir ve kemik kanseri/lösemi riskini artırır.
- ⁸⁷Sr/⁸⁶Sr izotop oranı, insan ve hayvan göçlerini takip etmek için arkeolojide kullanılır: dişlerdeki oran kişinin büyüdüğü coğrafyayı yansıtır; kemiklerdeki oran son yılları gösterir.
- Tschernobil ve Fukushima nükleer kazalarında yayılan ⁹⁰Sr, bölgedeki kemik hasarı ve lösemi vakalarının artmasıyla ilişkilendirilmektedir.
- Stronsiyum alüminat (SrAl₂O₄:Eu,Dy) karanlıkta en uzun süre parıldayan ticari fosfor malzemedir; 10+ saat süren loş yeşil ışıma verebilir.
- Strontian (İskoçya) adını veren maden ocağı, 18. yüzyılda kurşun cevheri için açılmıştı; orada bulunan beyaz mineral başlangıçta baryum tuzuyla karıştırılmıştı.
- CRT televizyon tüplerinin önündeki cam, röntgen ışınlarını bloke etmek için ~%10 SrO içeriyordu; düz ekranların yaygınlaşmasıyla bu teknoloji tarihe karıştı.
- Toprak alkali metal; Grup 2, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 5s²; +2 tek yükseltgenme basamağı.
- Ca ile aynı grup; alev kırmızısı (~604-648 nm) — Ca'nun tuğla kırmızısından biraz daha parlak ve saf kırmızı.
- ⁸⁷Rb → ⁸⁷Sr: radyometrik yaş belirleme (Rb-Sr sistemi; jeoloji ve kozmokimya).
- ⁹⁰Sr (t½=28,9 yıl): nükleer serpinti; Ca²⁺ yerine kemik iliğine yerleşir → lösemi riski.
- Sr(NO₃)₂ kırmızı havai fişek: alev testinde kırmızı renk → Ca ile benzer grup kimyası.
Stronsiyum atom numarası kaçtır?
Stronsiyum elementinin atom numarası 38'dır.
Stronsiyum elektron dizilimi nedir?
Stronsiyum elementinin elektron dizilimi [Kr] 5s² şeklindedir.
Stronsiyum nerelerde kullanılır?
Havai fişek ve sinyal fişeği: SrCO₃ ve Sr(NO₃)₂ parlak kırmızı alev rengi verir (~604-648 nm)