Sr
87.620Stronsiyum
Strontium
Havai fişeklerde kırmızı renk veren element. Radyoaktif Sr-90 izotopu nükleer atıklarda tehlikeli bileşen.
38
87.62 g/mol
[Kr] 5s²
2 | 8 | 18 | 8 | 2
0.95
2.64 g/cm³
776.9 °C
1381.8 °C
William Cruickshank
Stronsiyum, 1790'da İskoçya'nın Strontian köyü yakınlarındaki maden ocağında bulunan stronsiyenit (SrCO₃) mineralinden tanımlandı; Adair Crawford yeni bir element varlığından söz etti, William Cruickshank 1791'de elementliğini teyit etti. Metalik stronsiyumu ilk kez 1808'de Humphry Davy elektroliz yöntemiyle izole etti. Adı keşfedilen köyden (Strontian) gelmektedir.
SrCO₃
Stronsiyum Karbonat (Stronsiyenit)Sr(NO₃)₂
Stronsiyum NitratSrTiO₃
Stronsiyum TitanatSrSO₄
Stronsiyum Sülfat (Selestin)Havai fişek ve sinyal fişeği: SrCO₃ ve Sr(NO₃)₂ parlak kırmızı alev rengi verir (~604-648 nm)
Stronsiyum alüminat (SrAl₂O₄:Eu): "karanlıkta parlayan" fosforlu plastik ve boya; Eu ile katkılanmış en verimli fosforesans malzeme
SrTiO₃ (stronsiyum titanat): kübik zirkonyadan önce elmas taklidi olarak kullanılırdı; yüksek kırılma indisi
SrO/SrCO₃: CRT ekran camında x-ışını absorbsiyonu (eski televizyon tüpleri)
⁹⁰Sr: radyoizotop termoelektrik jeneratör (RTG); uzay araçlarında uzun ömürlü güç kaynağı
Stronsiyumun kesin esansiyel bir biyolojik rolü yoktur. Sr²⁺, Ca²⁺ ile benzer iyonik yarıçapa sahip olduğundan kemik ve dişe yerleşebilir. Stronsiyum ranelatı (Protelos) osteoporoz tedavisinde kullanılmış; ancak kardiyovasküler yan etkiler nedeniyle AB'de kısıtlanmıştır. Radyoaktif ⁹⁰Sr nükleer serpintiden kaynaklanan en tehlikeli kirleticilerden biridir: Ca²⁺ gibi davranarak kemik iliğine yerleşir ve kemik kanseri/lösemi riskini artırır.
01
⁸⁷Sr/⁸⁶Sr izotop oranı, insan ve hayvan göçlerini takip etmek için arkeolojide kullanılır: dişlerdeki oran kişinin büyüdüğü coğrafyayı yansıtır; kemiklerdeki oran son yılları gösterir.
02
Tschernobil ve Fukushima nükleer kazalarında yayılan ⁹⁰Sr, bölgedeki kemik hasarı ve lösemi vakalarının artmasıyla ilişkilendirilmektedir.
03
Stronsiyum alüminat (SrAl₂O₄:Eu,Dy) karanlıkta en uzun süre parıldayan ticari fosfor malzemedir; 10+ saat süren loş yeşil ışıma verebilir.
04
Strontian (İskoçya) adını veren maden ocağı, 18. yüzyılda kurşun cevheri için açılmıştı; orada bulunan beyaz mineral başlangıçta baryum tuzuyla karıştırılmıştı.
05
CRT televizyon tüplerinin önündeki cam, röntgen ışınlarını bloke etmek için ~%10 SrO içeriyordu; düz ekranların yaygınlaşmasıyla bu teknoloji tarihe karıştı.
1
Toprak alkali metal; Grup 2, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 5s²; +2 tek yükseltgenme basamağı.
2
Ca ile aynı grup; alev kırmızısı (~604-648 nm) — Ca'nun tuğla kırmızısından biraz daha parlak ve saf kırmızı.
3
⁸⁷Rb → ⁸⁷Sr: radyometrik yaş belirleme (Rb-Sr sistemi; jeoloji ve kozmokimya).
4
⁹⁰Sr (t½=28,9 yıl): nükleer serpinti; Ca²⁺ yerine kemik iliğine yerleşir → lösemi riski.
5
Sr(NO₃)₂ kırmızı havai fişek: alev testinde kırmızı renk → Ca ile benzer grup kimyası.