Y
88.906İtriyum
Yttrium
TV ekranlarının kırmızı fosforunda kullanılır. Yüksek sıcaklık süperiletkenlerinin yapısına girer.
39
88.906 g/mol
[Kr] 4d¹ 5s²
2 | 8 | 18 | 9 | 2
1.22
4.47 g/cm³
1525.8 °C
3335.8 °C
Johan Gadolin
İtriyum, 1794'te Finlandiyalı kimyacı Johan Gadolin tarafından İsveç'in Ytterby köyü yakınlarında bulunan ytterbit (daha sonra gadolinit olarak yeniden adlandırıldı) mineralinin analizinde keşfedildi. Carl Axel Arrhenius bu minerali 1787'de tanımlamıştı. Metalik itriyumu ilk kez Carl Gustaf Mosander 1843'te saf Y₂O₃'ten elde etti. Ytterby köyü, tarihte tek bir yerleşim yerinden adını alan element sayısı bakımından rekor kırar: Y, Yb, Er ve Tb olmak üzere dört element bu küçük İsveç köyüne atfedilmiştir.
Y₂O₃
İtriyum OksitY₃Al₅O₁₂
YAG (İtriyum Alüminyum Garnet)YBa₂Cu₃O₇
YBCOYCl₃
İtriyum KlorürNd:YAG lazer: Y₃Al₅O₁₂ (itriyum alüminyum garnet) kristal matris; Nd³⁺ aktif iyonu; cerrahi, göz tedavisi, metal işleme, uzaklık ölçme
YBa₂Cu₃O₇ (YBCO): ilk sıvı azot sıcaklığı üstü (92 K) yüksek sıcaklık süperiletken; MRI mıknatıs, parçacık hızlandırıcı
Y₂O₃ zirkonyum stabilizasyonu: saf ZrO₂'yi oda sıcaklığında kübik fazda tutar (kubik zirkonyum / diş protezi)
Kırmızı fosfor Y₂O₃:Eu³⁺: CRT televizyon ekranı ve floresan lamba kırmızı bileşeni
⁹⁰Y radyoembolizasyon: karaciğer kanserinde SIR-Sphere/TheraSphere mikroküreler; β⁻ radyasyon doğrudan tümöre
İtriyumun bilinen esansiyel bir biyolojik rolü yoktur. ⁹⁰Y radyoizotopu kanser tedavisinde (radyoembolizasyon) kullanılır.
01
Ytterby (İsveç) tek bir köyden adını alan element sayısı rekorunu kırıyor: itriyum (Y, 39), erbiyum (Er, 68), terbiyum (Tb, 65) ve yterbiyum (Yb, 70) bu küçük taş ocağındaki minerale atfen isimlendirilmiştir.
02
YBCO süperiletken (1987), sıvı azot sıcaklığının (77 K) üzerinde süperiletkenliği ilk gösteren malzemeydi; bu buluş süperiletkenlik araştırmalarını demokratikleştirdi (daha ucuz soğutma).
03
Nd:YAG lazer, endüstride, tıpta (göz, diş, dermatoloji) ve savunmada en yaygın kullanılan katı-hal lazerdir; 1064 nm dalga boyu ikinci harmonikle 532 nm yeşile dönüştürülebilir.
04
⁹⁰Y mikroküreler, karaciğer kanserinde tümörü besleyen atardamardan enjekte edilen β⁻ emitörlerdir; sistemik kemoterapiden çok daha hedeflidir.
05
Ce³⁺:YAG fosfor, mavi GaN LED üzerine kaplanarak beyaz ışık üretir — bugünkü LED ampullerin temel prensibi budur; "sarı fosfor" (YAG:Ce) mavi ışığı geniş bant sarı-yeşile çevirir.
1
Geçiş metali; Grup 3, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d¹ 5s²; +3 tek yükseltgenme basamağı.
2
d⁰ konfigürasyonu → renksiz Y³⁺ iyonu (Sc³⁺ ile paralel).
3
Monoisotopik ⁸⁹Y; Nd:YAG lazer; YBCO yüksek sıcaklık süperiletken (92 K, sıvı N₂ üstü).
4
Ytterby köyü → 4 element adı (Y, Er, Tb, Yb) — periyodik tablo tarihinin ilginç coğrafi bağlantısı.