Cs
132.910Sezyum
Cesium
En düşük iyonizasyon enerjisine sahip element. Atom saatlerinde frekans standardı. Oda sıcaklığına yakın erir.
55
132.91 g/mol
[Xe] 6s¹
2 | 8 | 18 | 18 | 8 | 1
0.79
1.873 g/cm³
28.44 °C
670.9 °C
Robert Bunsen
Sezyum, 1860'ta Robert Bunsen ve Gustav Kirchhoff tarafından Bad Dürkheim mineral suyunun alev spektrum analizinde karakteristik çift mavi çizgi görülerek keşfedildi; Latince "caesius" (gökyüzü mavisi ya da gri-mavi) sözcüğünden adlandırıldı. Spektroskopi ile keşfedilen ilk elementtir; aynı teknikle bir yıl sonra rubidyum da bulundu.
CsOH
Sezyum HidroksitCsCl
Sezyum KlorürCs₂CO₃
Sezyum KarbonatCsI(Tl)
Talyum Katkılı Sezyum İyodürSezyum atomik saati: SI sisteminde saniyenin tanımı (¹³³Cs 9 192 631 770 Hz hiperfin geçişi); tüm GPS ve telekomünikasyon altyapısının frekans standart temel taşı
Fotoelektrik katot: Cs en düşük çıkış işlevine sahip element; fotomultiplier tüp ve fotoelektrik sensör
¹³⁷Cs: SPECT kanser sıvı brakiterapi kaynağı; gama ışını standardı; ancak nükleer serpintinin tehlikeli bileşeni
Cs₂CO₃: OLED ekran üretiminde elektron enjeksiyon katmanı katkısı
CsI(Tl) ve CsI(Na): scintilasyon sayacı kristali; radyasyon dedektörü
Yüksek yoğunluklu sondaj sıvısı: CsBr ve CsCl çözeltileri petrol/gaz kuyusu doldurmada
Sezyumun esansiyel biyolojik rolü yoktur. Cs⁺, K⁺ ile benzer iyonik büyüklükte olduğundan hücresel iyon kanallarına girebilir; ancak fizyolojik işlev görmez. ¹³⁷Cs (t½=30,1 yıl) nükleer kazaların en tehlikeli uzun ömürlü kirleticilerindendir: K⁺ gibi kas ve yumuşak dokulara dağılır.
01
¹³³Cs'nin 9 192 631 770 Hz hiperfin geçiş frekansı 1967'den bu yana SI saniyesini tanımlar; modern atomik saatler bu frekans sayesinde 300 milyon yılda 1 saniyeden az hata yapar.
02
Cs, oda sıcaklığında sıvıya yakın en yumuşak metallerden biridir (erime noktası 28,5°C); kırılgan cam tüpte saklanması ve suya değdiğinde şiddetli patlama yapması nedeniyle son derece dikkatli taşınır.
03
¹³⁷Cs Çernobil sonrası Avrupa'da serpinti haritalarının temel ölçüm parametresidir; 30 yıllık yarılanma ömrüyle Ukrayna'daki Dışlama Bölgesi'nde hâlâ ölçülebilir konsantrasyondadır.
04
Goiânia kazası (1987, Brezilya): hastaneden çalınan ¹³⁷Cs terapötik cihazı parçalandı; parlayan mavi ışığa hayran kalan insanlar tanrısal güç sandılar — 4 kişi hayatını kaybetti, düzinelercesi radyasyona maruz kaldı.
1
Alkali metal; Grup 1, Periyot 6; elektron dizilimi [Xe] 6s¹; +1 tek yükseltgenme basamağı.
2
Monoisotopik ¹³³Cs; SI saniye tanımı (9 192 631 770 Hz).
3
En düşük iyonizasyon enerjisi alkali metaller arasında; en düşük elektronegativite.
4
¹³⁷Cs nükleer serpinti (t½=30,1 yıl); K⁺ benzerliği nedeniyle yumuşak dokulara dağılır.