Xe
131.290Ksenon
Xenon
Araç farlarında (ksenon lambalar) ve anestezi uygulamalarında kullanılır. Bazı bileşikler oluşturabilir (soy gaz istisnası).
54
131.29 g/mol
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶
2 | 8 | 18 | 18 | 8
2.6
5.48e-3 g/cm³
-111.7 °C
-108.1 °C
William Ramsay
Ksenon, 1898'de William Ramsay ve Morris Travers tarafından Ar, Kr, He ve Ne ayrıldıktan sonra kalan sıvı hava artığından keşfedildi. Adı Yunanca "xenos" (yabancı, garip) sözcüğünden gelir. Aynı yıl kriptonla da bulunan bu iki element, soy gazlar grubunun neredeyse tamamlanmasını sağladı.
¹²⁴Xe
Doğal bolluk: %0,095. Çift elektron yakalama (t½>10¹⁸ yıl).¹²⁶Xe
Doğal bolluk: %0,089. Kararlı.¹²⁸Xe
Doğal bolluk: %1,910. Kararlı.¹²⁹Xe
Doğal bolluk: %26,401. NMR aktif (spin-1/2); tıbbi Xe MRI ve yüzey analizi.¹³⁰Xe
Doğal bolluk: %4,071. Kararlı.¹³¹Xe
Doğal bolluk: %21,232. Kararlı.¹³²Xe
Doğal bolluk: %26,909. Baskın izotop.¹³⁴Xe
Doğal bolluk: %10,436. Kararlı.¹³⁶Xe
Doğal bolluk: %8,857. Çift beta bozunması araştırması (EXO-200 deneyi).XeF₂
Ksenon DiflorürGüçlü florlanma reaktifi; yarı iletken Si anizotropik aşındırma (MEMS).XeF₄
Ksenon TetraflorürFlorlanma reaktifi; ilk sentez edilen soy gaz bileşiği (1962).XeO₃
Ksenon TrioksitPatlayıcı oksitleyici; araştırma.- Ksenon ark lambası: sinema projektörü (6000 K güneş benzeri spektrum), güneş simulatörü, deniz feneri
- Ksenon flaş lambası: fotoğrafçılık stroboskobu, lazer pompalaması
- İyon tahrik motoru: uzay araçları (Dawn, Hayabusa) Xe⁺ iyonları; yüksek özgül itki
- XeF₂, XeF₄, XeO₃: soy gaz bileşikleri; XeF₂ güçlü florlanma ve Si yüzey aşındırıcı
- ¹³³Xe akciğer ventilasyon sintigrafisi; Xe anestezi (özel merkezler)
Ksenon soy gaz olduğundan bilinen biyolojik rolü yoktur. Yüksek basınçta NMDA glutamat reseptörlerini bloke ederek anestezi etkisi gösterir; bazı ülkelerde (Almanya, Rusya) cerrahi anestezide kullanılır — pahalı ama nefrotoksik değil.
- ¹³⁵Xe, tüm izotoplar arasında en yüksek termal nötron soğurma kesitine sahiptir (~2,65 milyon barn); nükleer reaktörlerde "Ksenon zehiri" olarak bilinir. Çernobil kazasında ¹³⁵Xe birikimi reaktörün beklenmedik güç artışını tetikleyen faktörlerden biri olarak tartışılmıştır.
- Dawn ve Hayabusa uzay araçları Xe⁺ iyon motoru kullanmıştır; güneş enerjili bu tahrik sistemi geleneksel kimyasal roket yakıtına göre çok daha yüksek yakıt verimliliği (özgül itki) sağlar.
- XeF₄, 1962'de Neil Bartlett'ın XePtF₆ sentezi ile soy gazların "kimyasal olarak inert" paradigması yıkıldıktan hemen sonra sentezlendi; bu devrimsel keşif kimya ders kitaplarını yeniden yazdırdı.
- ¹²⁹Xe hiperpolarize MRI, insan akciğerinin gaz fazındaki ayrıntılı anatomik görüntüsünü verir; proton MRI'nın ulaşamadığı alveoler boşlukları gösterir.
- Soy gaz; Grup 18, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶; tam dolu.
- Periyot 5 kapanış elementi.
- XeF₂ (doğrusal, 3 yalnız çift), XeF₄ (kare düzlemsel), XeO₃ (piramidal) — VSEPR örnekleri.
- ¹³⁵Xe nükleer zehir; iyon tahrik motoru (Dawn/Hayabusa).
Ksenon atom numarası kaçtır?
Ksenon elementinin atom numarası 54'dır.
Ksenon elektron dizilimi nedir?
Ksenon elementinin elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶ şeklindedir.
Ksenon nerelerde kullanılır?
Ksenon ark lambası: sinema projektörü (6000 K güneş benzeri spektrum), güneş simulatörü, deniz feneri