45
Rh
102.910Rodyum
Rhodium
Geçiş Metali
Periyot 5
Grup 9
Katı
En pahalı metallerden biri. Otomobil katalitik konvertörlerinde azot oksitleri zararsız hale getirmek için kullanılır.
Atom Numarası
45
Atom Kütlesi
102.91 g/mol
Elektron Konfigürasyonu
[Kr] 4d⁸ 5s¹
Kabuklar
2 | 8 | 18 | 16 | 1
Elektronegatiflik
2.28
Yoğunluk
12.41 g/cm³
Erime Noktası
1963.8 °C
Kaynama Noktası
3694.8 °C
Keşfeden
William Hyde Wollaston
Keşif Tarihi
William Hyde Wollaston, 1803'te ham platin cevherini işlerken rodyumu keşfetti. Tuzlarının gül kırmızısı renk vermesinden dolayı Yunanca "rhodon" (gül) sözcüğünden adlandırdı. Aynı yıl Wollaston palladyumu da keşfetti.
İzotoplar
¹⁰³Rh
Doğal bolluk: %100. Tek kararlı rodyum izotopu; monoisotopik element.Önemli Bileşikler
RhCl₃
Rodyum(III) KlorürWilkinson katalizörü öncüsü; kaplamada.Rh₂O₃
Rodyum(III) OksitKataliz; elektrot kaplama.Kullanım Alanları
- Üç yollu katalitik konvertör: Rh, NOₓ → N₂ + O₂ indirgemesinde temel katalizör; tüm Rh üretiminin ~%80'i bu kullanıma ayrılır
- Pt-Rh termokupl: Tip B, R, S yüksek sıcaklık ölçüm termokuplları (endüstriyel fırın)
- Rh kaplama: dekoratif parlatma (beyaz altın, gümüş mücevherlerin üzeri); lazer ve teleskop ayna yüzeyi
- Wilkinson katalizörü [RhCl(PPh₃)₃]: alkenlerin homojen katalitik hidrojenasyonu; asimetrik sentez
- Rh-BINAP kompleksi: asimetrik hidrojenasyon (ilaç sentezinde yüksek enantiyoseçicilik)
Biyolojik Rol
Rodyumun bilinen esansiyel bir biyolojik rolü yoktur.
İlginç Bilgiler
- Rodyum, dünyanın en pahalı metallerinden biridir; 2021'de ons fiyatı 29.000 USD'ye ulaştı — altının yaklaşık 16 katı. Üretimi yılda ~30 ton ile son derece sınırlıdır.
- Rh olmadan modern katalitik konvertör NOₓ emisyonlarını indirgemez; şehir hava kalitesi standartları büyük ölçüde rodyuma bağlıdır.
- Rh'nin elektron konfigürasyonu [Kr] 4d⁸ 5s¹ — anomali (beklenen 4d⁷ 5s²); Periyot 5'te birden fazla anomali bulunur.
- Monoisotopik ¹⁰³Rh: kütle spektrometrisinde tek pik; saflaştırma ve doğrulama kolaylaşır.
Çalışma Notları
- Geçiş metali; Grup 9, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d⁸ 5s¹ (anomali).
- Monoisotopik ¹⁰³Rh; katalitik konvertörde NOₓ indirgeme.
- PGM; nadir ve pahalı; +3 en yaygın yükseltgenme basamağı.
Rodyum SSS
Rodyum atom numarası kaçtır?
Rodyum elementinin atom numarası 45'dır.
Rodyum elektron dizilimi nedir?
Rodyum elementinin elektron dizilimi [Kr] 4d⁸ 5s¹ şeklindedir.
Rodyum nerelerde kullanılır?
Üç yollu katalitik konvertör: Rh, NOₓ → N₂ + O₂ indirgemesinde temel katalizör; tüm Rh üretiminin ~%80'i bu kullanıma ayrılır