Rh
102.910Rodyum
Rhodium
En pahalı metallerden biri. Otomobil katalitik konvertörlerinde azot oksitleri zararsız hale getirmek için kullanılır.
45
102.91 g/mol
[Kr] 4d⁸ 5s¹
2 | 8 | 18 | 16 | 1
2.28
12.41 g/cm³
1963.8 °C
3694.8 °C
William Hyde Wollaston
William Hyde Wollaston, 1803'te ham platin cevherini işlerken rodyumu keşfetti. Tuzlarının gül kırmızısı renk vermesinden dolayı Yunanca "rhodon" (gül) sözcüğünden adlandırdı. Aynı yıl Wollaston palladyumu da keşfetti.
RhCl₃
Rodyum(III) KlorürRh₂O₃
Rodyum(III) OksitÜç yollu katalitik konvertör: Rh, NOₓ → N₂ + O₂ indirgemesinde temel katalizör; tüm Rh üretiminin ~%80'i bu kullanıma ayrılır
Pt-Rh termokupl: Tip B, R, S yüksek sıcaklık ölçüm termokuplları (endüstriyel fırın)
Rh kaplama: dekoratif parlatma (beyaz altın, gümüş mücevherlerin üzeri); lazer ve teleskop ayna yüzeyi
Wilkinson katalizörü [RhCl(PPh₃)₃]: alkenlerin homojen katalitik hidrojenasyonu; asimetrik sentez
Rh-BINAP kompleksi: asimetrik hidrojenasyon (ilaç sentezinde yüksek enantiyoseçicilik)
Rodyumun bilinen esansiyel bir biyolojik rolü yoktur.
01
Rodyum, dünyanın en pahalı metallerinden biridir; 2021'de ons fiyatı 29.000 USD'ye ulaştı — altının yaklaşık 16 katı. Üretimi yılda ~30 ton ile son derece sınırlıdır.
02
Rh olmadan modern katalitik konvertör NOₓ emisyonlarını indirgemez; şehir hava kalitesi standartları büyük ölçüde rodyuma bağlıdır.
03
Rh'nin elektron konfigürasyonu [Kr] 4d⁸ 5s¹ — anomali (beklenen 4d⁷ 5s²); Periyot 5'te birden fazla anomali bulunur.
04
Monoisotopik ¹⁰³Rh: kütle spektrometrisinde tek pik; saflaştırma ve doğrulama kolaylaşır.
1
Geçiş metali; Grup 9, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d⁸ 5s¹ (anomali).
2
Monoisotopik ¹⁰³Rh; katalitik konvertörde NOₓ indirgeme.
3
PGM; nadir ve pahalı; +3 en yaygın yükseltgenme basamağı.