Pt
195.080Platin
Platinum
Katalitik konvertörler, mücevher ve yakıt hücreleri için değerli metal. İlaç sektöründe sisplatin (kanser tedavisi).
78
195.08 g/mol
[Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹
2 | 8 | 18 | 32 | 17 | 1
2.28
21.45 g/cm³
1768.3 °C
3824.8 °C
Antonio de Ulloa
Platin, Güney Amerika'nın pre-Kolombiya medeniyetleri tarafından biliniyordu; Ekvador'daki antik Tumaco-La Tolita kültürü M.Ö. 600-A.D. 100 yılları arasında platini altınla karıştırarak işlemişti. Avrupalılar 1500'lerde Kolombiya'dan İspanya'ya götürülen altın cevherleriyle tanıştı. İspanyol araştırmacı Antonio de Ulloa, 1748'de elementsel tanımlamayı yaptı. Adı İspanyolca "platina" (küçük gümüş) sözcüğünden gelir.
cis-[Pt(NH₃)₂Cl₂]
SisplatinH₂PtCl₆
Kloroplatinik AsitPtO₂
Adams KatalizörüKatalitik konvertör: Pt + Pd + Rh üçlü katalizör; CO ve HC'yi CO₂ ve H₂O'ya okside eder, NOₓ'i N₂'ye indirger; günümüz Pt üretiminin %40'ından fazlası bu uygulamaya gider.
Sisplatin kemoterapi: cis-[Pt(NH₃)₂Cl₂]; Barnett Rosenberg tarafından 1965'te keşfedildi; DNA'ya guanin-guanin çapraz bağı kurarak mitoz bloğu; testis kanseri kür oranını ~%10'dan ~%95'e yükseltti.
PEM yakıt pili katalizörü: H₂ yakıt pillerinde Pt nanofazları anotda H₂ oksidasyonunu (HOR) ve katotta O₂ indirgenmesini (ORR) katalize eder; en verimli elektrokimyasal enerji dönüştürücü.
Petrol reforming katalizörü: Pt-Re/Al₂O₃ katalizörü yüksek oktan benzin ve jet yakıtı üretiminde naftenin aromate dönüşümünü hızlandırır.
Mücevher ve yatırım aracı: Pt-Ir veya Pt-Ru alaşımlarından mücevher; platin ons fiyatı altından genellikle yüksek seyreder. "Platin kredi kartı" ve "platin albüm" kavramlarına adını vermiştir.
Elemental platin biyolojik açıdan inert ve toksik değildir. Sisplatin (cis-[Pt(NH₃)₂Cl₂]) ve karboplatin, yumurtalık, mesane, akciğer ve testis kanseri tedavisinde kullanılan kritik kemoterapi ilaçlarıdır; Pt DNA guanin bazlarıyla çapraz bağ kurarak tümör hücre bölünmesini engeller.
01
Sisplatin, testis kanserindeki iyileşme başarısı oncology tarihinin en çarpıcı mucizelerinden biridir; 1970'ler öncesinde testis kanseri için hayatta kalma oranı %10 civarındayken, sisplatin-içerikli kombine kemoterapi bu oranı %95'in üzerine taşıdı.
02
Platin yakıt pilleri hidrojen-hava çiftinden elektrik üretir; çevre dostu teknolojinin "kutsal kâsesi" olarak görülür. Ancak Pt arzı kısıtlı ve pahalı olduğundan Pt kullanımını azaltan veya ortadan kaldıran demir/azot-karbonlu alternatif katalizörler yoğun biçimde araştırılmaktadır.
03
Eski uluslararası kilogram prototipi (IPK), %90 Pt + %10 Ir içeren silindirik bir bloktu; 2019'da SI yeniden tanımlandı ve kilogram artık Planck sabiti üzerinden belirleniyor. Bu Pt-Ir bloğu Sèvres (Fransa)'deki kasasında hâlâ duruyor.
1
6. Periyot geçiş metali; elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹ (anomali — Pd gibi; d⁹s¹, beklenen d⁸s²'nin yerine); +2 ve +4 baskın yükseltgenme basamakları.
2
Sisplatin: cis-[Pt(NH₃)₂Cl₂]; DNA çapraz bağ → kanser tedavisi; katalitik konvertör (CO→CO₂, NOₓ→N₂).
3
Pt-Ir kg prototipi (eski SI); PEM yakıt pili ORR katalizörü.