Au
196.970Altın
Gold
Soy metal, korozyona dayanıklı. Elektronik bağlantılarda, mücevhercilikte ve para sisteminde kullanılır. Rölatiflik etkisi altın rengi verir.
79
196.97 g/mol
[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s¹
2 | 8 | 18 | 32 | 18 | 1
2.54
19.3 g/cm³
1064.2 °C
2855.8 °C
Antik çağ
Altın, insanlığın işlediği ilk metallerden biridir; en erken buluntular yaklaşık MÖ 5000 yılına tarihlenmektedir (Varna nekropolu, Bulgaristan). Sembolü Au, Latince "aurum" sözcüğünden gelir. Antik Mısır, Anadolu altın madenleri (Lidia elektrum sikkeleri, MÖ 600), Roma ve Keza İnka İmparatorluğu büyük altın kültürleri geliştirdi. Altın standardı 19-20. yüzyıl para sistemlerini şekillendirdi; Bretton Woods anlaşmasıyla (1944) ABD Doları altına bağlı rezerv para birimi ilan edildi, 1971'de Nixon bu bağı kesti.
AuCl₃
Altın(III) KlorürHAuCl₄
Tetrakloroaurik AsitAuranofin
Auranofin (Au(I)-fosfin)Mücevher ve sikke: Tarihsel ve günümüzdeki en geniş kullanım alanı; 24 ayar (%100) veya alaşım halinde (18 ayar: %75 Au + %25 diğer) biçimlendirilir.
Elektronik bağlantı elemanları: Au altın bağlama teli (bond wire) ve kontak kaplama; mükemmel elektrik iletkenliği ve korozyon direnci; entegre devre paketleme, konnektör ve anten kaplama.
Altın nanopartiküller (AuNP): Gebelik testi LFIA bandı kırmızı çizgisi (20-40 nm AuNP); kanser fototermal terapi (NIR lazerle uyarılan AuNP tümörü ısıtır); ilaç salım taşıyıcısı.
Uzay yüzey kaplaması: İnce Au film IR yansıtıcısı; James Webb Uzay Teleskobu'nun ayna yüzey kaplaması (18 berilliyum ayna üzerine ~100 nm Au) kızılötesi gözlemi optimize eder.
Diş hekimliği: Au-Ag-Pd-Cu alaşımları diş dolgusu, kron ve implant çerçevesi; biyouyumlu, aşınma dirençli.
Elemental altın biyolojik açıdan inert ve genellikle toksik değildir. Altın nanopartiküller (AuNP) tıbbi tanı ve tedavilerde kullanılmaktadır: gebelik testi, HIV testi ve grip testi gibi lateral akış immünodeney (LFIA) platformları kırmızı renkli AuNP sinyalinden yararlanır. Romatoid artrit tedavisinde auranofin (Au(I)) kullanılmaktadır.
01
Altının sarı rengi relativistik kuantum etkisiyle açıklanır: Z=79'daki elektronlar ışık hızının %58'ine yakın bir hızla döner; relativistik kütleye artış 6s orbitalini daraltır ve enerji seviyesini düşürür. Sonuç olarak 5d→6s geçiş enerjisi mavi ışık (~450 nm) bölgesine düşer; mavi emilir, sarı yansır. Gümüş bu etkiyi daha az gösterir ve beyaz kalır.
02
James Webb Uzay Teleskobu'nun 18 berilliyum aynasındaki çok ince Au kaplama (yaklaşık 100 nm; toplam Au miktarı 48,25 g) kızılötesi gözlem için optimize edilmiştir; 1 mm kalınlığındaki Au bloğunun yaklaşık 18 000 kat inceltilebilir dövme özelliği bu uygulamayı mümkün kılar.
03
Gebelik testi şeridindeki (LFIA) kırmızı çizgi, hCG hormona bağlı altın nanopartiküllerinin göz ile görülebilen plazmoniğinden ibarettir; kimya, biyokimya ve nanoteknolojinin gündelik hayattaki en yaygın kesişim noktasıdır.
1
6. Periyot geçiş metali; elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s¹ (anomali — Cu ve Ag gibi; tam dolu d → 6s'ye geçiş); +1 ve +3 baskın yükseltgenme basamakları.
2
Monoisotopik: ¹⁹⁷Au %100; sarı renk: relativistik etki (5d→6s geçişi mavi ışığı emer).
3
AuNP gebelik testi LFIA; Au elektronik bağlama teli; JWST IR ayna kaplaması.