Pb
207.200Kurşun
Lead
Ağır, toksik metal. Araba aküleri ve radyasyon kalkanı olarak kullanılır. Boru sistemlerinde tarihsel kullanımı zararlıydı.
82
207.2 g/mol
[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p²
2 | 8 | 18 | 32 | 18 | 4
2.33
11.34 g/cm³
327.5 °C
1748.8 °C
Antik çağ
Kurşun, insanlığın kullandığı en eski metallerden biridir; MÖ 7000 yılına tarihlenen kurşun boncuklar bulunmuştur. Sembolü Pb, Latince "plumbum" sözcüğünden gelir. Roma İmparatorluğu kurşunu su borularında, yemek kaplarında ve şarap tatlandırıcısı (kurşun asetat — "kurşun şekeri") olarak yoğun biçimde kullandı. "Plumbing" (tesisat) kelimesi Latince plumbum'dan türemiştir. Bazı tarihçiler, Romalıların yaygın kurşun kullanımının nüfus içinde bilişsel bozukluklara yol açarak imparatorluğun çöküşüne katkıda bulunduğunu tartışmaktadır.
PbSO₄
Kurşun(II) SülfatPbO₂
Kurşun(IV) OksitPb(C₂H₅)₄
Tetraetil Kurşun (TEL)Kurşun-asit akümülatör: Pb/PbO₂ elektrotlu H₂SO₄ elektroliti; otomobil marş bataryası, UPS güç kaynağı; büyük miktarda yeniden dönüştürülebilir.
Radyasyon kalkanı: X-ışını ve gama ışını koruma; hastane radyoloji odaları, nükleer tesis duvarları; yüksek yoğunluk (11,34 g/cm³) ve yüksek Z sayısı etkili soğurma sağlar.
Pb-Sn lehim (tarihsel): elektronik devre lehimi; RoHS direktifi (2003) ile büyük ölçüde Pb-içermeyen alaşımlarla (SAC: Sn-Ag-Cu) değiştirildi.
U-Pb ve Th-Pb jeokronoloji: ²³⁸U→²⁰⁶Pb (t½=4,47×10⁹ yıl), ²³⁵U→²⁰⁷Pb (t½=7,04×10⁸ yıl), ²³²Th→²⁰⁸Pb (t½=1,41×10¹⁰ yıl); Dünya ve meteorit yaşının belirlenmesinde temel yöntem.
Tetraetil kurşun TEL (tarihsel benzin katkısı): vuruntu önleyici; dünya genelinde yasaklanmış; çevresel Pb kirliliğinin başlıca tarihsel kaynağı.
Kurşunun bilinen temel bir biyolojik rolü yoktur; ciddi nörotoksindir. Pb²⁺ iyonu δ-aminolevülinik asit dehidrataz (ALAD) ve ferroşelataz enzimlerini inhibe ederek hem sentezini bozar ve anemi yapar. Çocuklarda düşük kan kurşun seviyeleri (5 µg/dL üzeri) bile bilişsel gelişimi bozar, IQ düşürür. Kurşunlu benzin yasakları (1970–1996 arasında ABD başta olmak üzere dünya genelinde) dünya çapında ortalama IQ puanlarını artırdı.
01
²⁰⁸Pb çift sihirli çekirdektir: hem 82 proton hem de 126 nötron "büyülü sayı" (magic number) barındırır; bu durum onu bilinen en ağır çift-sihirli çekirdek ve olağanüstü nükleer bağlanma enerjisi yoğunluğu verir.
02
Kurşun-asit akümülatör, William Planté tarafından 1859'da icat edilmiştir; 160 yılı aşkın süredir değişmeden üretilen tek büyük teknoloji üretimidir. Pil kimyası: anot Pb, katot PbO₂, elektrolit H₂SO₄; şarj sırasında PbSO₄ her ikisinden de yeniden oluşur.
03
Kurşunlu boya ve kurşunlu benzin kaldırımının çocuklardaki kan kurşun düzeyini düşürdüğü çalışmalar, aynı dönemde ABD ve küresel suç oranlarındaki dramatik düşüşle çakışır; bu "kurşun-suç hipotezi" bilim insanları arasında tartışılmaktadır ancak çevresel verilerle korelasyon güçlüdür.
1
6. Periyot p-bloğu; elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p²; atıl çift etkisi → +2 baskın (+4 nadir); sembol Pb = Latince plumbum.
2
Kurşun-asit akümülatör: Pb/PbO₂/H₂SO₄; radyasyon kalkanı; U-Pb ve Th-Pb jeokronoloji sistemleri.
3
²⁰⁸Pb: çift büyülü çekirdek (Z=82, N=126); ²³⁸U→²⁰⁶Pb (t½=4,47×10⁹ yıl) — Dünya yaşı tayini.