Cr
51.996Krom
Chromium
Paslanmaz çeliğin temel bileşeni. Düzenleyici elektron dizilimi: [Ar] 3d⁵ 4s¹ — AYT'de sık sorulan istisna.
24
51.996 g/mol
[Ar] 3d⁵ 4s¹
2 | 8 | 13 | 1
1.66
7.19 g/cm³
1906.8 °C
2670.8 °C
Louis-Nicolas Vauquelin
Krom, 1797'de Fransız kimyacı Louis-Nicolas Vauquelin tarafından krokoit (kurşun kromat, PbCrO₄) mineralinden keşfedildi. Yunanca "chroma" (renk) sözcüğünden adlandırıldı; çünkü krom bileşikleri olağanüstü canlı renklere sahiptir. Vauquelin, metalik kromu 1798'de krom(III) oksidin kömürle indirgenmesiyle elde etti.
Cr₂O₃
Krom(III) OksitCrO₃
Krom Trioksit (Kromik Asit)K₂Cr₂O₇
Potasyum DikromatK₂CrO₄
Potasyum KromatPbCrO₄
Kurşun Kromat (Krokoit)Paslanmaz çelik: >%10,5 Cr içeren çelik yüzeyinde Cr₂O₃ pasif film oluşturur
Krom kaplama: dekoratif (parlak) ve korozyona karşı koruyucu yüzey
Kromit refrakter: yüksek fırın ve çelik fırın astarında
Krom pigmentleri: krom sarısı (PbCrO₄), krom yeşili (Cr₂O₃), krom turuncusu
Deri tabaklamada krom(III) sülfat: küresel deri üretiminin %80'i krom tabaklamasını kullanır
K₂Cr₂O₇ ve CrO₃: güçlü oksitleyiciler; analitik kimya ve galvanik kaplama
Krom(III) glikoz tolerans faktörünün (GTF) bileşeni olarak insülin etkinliğini artırabilir; ancak esansiyel role dair kanıtlar tartışmalıdır. Krom(VI) ise güçlü kanserojen ve mutajen olup akciğer kanseri başta çeşitli kanserlere yol açar (IARC Grup 1).
01
Krom, "chroma" adını tüm bileşiklerinin canlı ve farklı renklere sahip olmasından alır: Cr²⁺ mavi, Cr³⁺ yeşil, Cr⁶⁺ sarı-turuncu.
02
Paslanmaz çelikte krom yüzeyinde kendiliğinden oluşan ince Cr₂O₃ tabakası oksijene ve neme karşı mükemmel bariyer oluşturur; çizildiğinde bu film anında yenilenir.
03
Ruby (yakut) ve emerald (zümrüt) aynı element krom içerir; farklı kristal ortamları kromu kırmızı veya yeşil gösterir.
04
Krom(VI) bileşikleri deri ve solunum yolu kanserine neden olur; "Erin Brockovich" davasında PG&E'nin Cr⁶⁺ kirliliği bu nedenle dünyaca ünlendi.
05
Krom oda sıcaklığında paslanmaz yüzey oluşturabilme özelliğiyle geçiş metalleri arasında özel bir yere sahiptir.
1
Geçiş metali; Grup 6, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d⁵ 4s¹ — önemli ANOMALI! (yarı dolu 3d ekstra kararlıdır).
2
Cu ([Ar] 3d¹⁰ 4s¹) ile birlikte YKS'de en sık sorulan elektron konfigürasyonu istisnaları.
3
Yükseltgenme basamakları: +2, +3 (en kararlı, yeşil), +6 (güçlü oksitleyici, turuncu/sarı, toksik).
4
Cr⁶⁺ → Cr³⁺: K₂Cr₂O₇ asit ortamda güçlü oksitleyici; Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O.
5
Paslanmaz çelik: ≥%10,5 Cr + Fe (alaşım); korozyon direnci Cr₂O₃ pasif filminden gelir.