Mn
54.938Manganez
Manganese
Çelik üretiminde sertleştirici. Permanganat (KMnO₄) güçlü yükseltgen. Çoklu oksidasyon basamakları gösterir (+2'den +7'ye).
25
54.938 g/mol
[Ar] 3d⁵ 4s²
2 | 8 | 13 | 2
1.55
7.47 g/cm³
1245.8 °C
2060.8 °C
Johan Gottlieb Gahn
Manganez, 1774'te İsveçli kimyacı Johan Gottlieb Gahn tarafından pirolusit (MnO₂) mineralinin kömürle indirgenmesiyle metalik olarak izole edildi. Carl Wilhelm Scheele daha önce pirolusite yeni bir element içerdiğini tespit etmişti. Adı, mineralin bulunduğu Yunanistan'ın antik Magnesia bölgesinden gelir (magnezyumla aynı köken ancak farklı element).
MnO₂
Manganez Dioksit (Pirolusit)KMnO₄
Potasyum PermanganatMnSO₄
Manganez SülfatMnO
Manganez(II) OksitMn₂O₇
Manganez(VII) Oksit (Dimanganheptaoksit)Çelik üretimi: tüm Mn üretiminin >%85'i; çeliğe sertlik, tokluk ve S/O giderici olarak
Pil: MnO₂ çinko-karbon (Leclanché) ve alkalin pillerde katot malzemesi
KMnO₄: güçlü oksitleyici; su arıtma, antiseptik, titrimetrik analiz
Manganez dioksit: cam renkten arındırmada (FeO'nun sarı-yeşil rengini giderir)
Lityum-manganez pilleri (LiMnO₂): düşük toksisite ve yüksek kararlılık
Manganez esansiyel bir eser elementtir. Mitokondride antioksidan savunmayı yürüten manganez süperoksit dismutaz (MnSOD) enziminin metal kofaktörüdür. Fotosentezde Fotosistem II içindeki Mn₄CaO₅ kümesi suyu okside ederek oksijen üretir; bu, atmosferdeki oksijenin kaynağıdır. Kemik oluşumu, amino asit ve glukoz metabolizmasında da kritik rol oynar.
01
Manganez, ⁵⁵Mn tek kararlı izotopuyla monoisotopik elementler arasındadır; kütle spektrometrisinde kimlik tespiti çok kolaydır.
02
Okyanus tabanındaki manganez nodülleri milyarlarca yıl boyunca biriken Fe-Mn oksitten oluşur; büyük kaynak potansiyeli tartışmalıdır.
03
Fotosistem II'nin su oksidasyonu yapan Mn₄CaO₅ kümesi, fotosentezin ve atmosferdeki oksijenin gerçek kaynağıdır.
04
KMnO₄'ün asidik, nötr ve bazik ortamdaki farklı ürünleri kimya sınavlarının klasik soruları arasındadır.
05
Manganez, beynin dopamin metabolizmasında rol oynar; çok yüksek mesleki maruziyet "manganizm" adlı Parkinson benzeri sendroma yol açabilir.
1
Geçiş metali; Grup 7, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d⁵ 4s² (Cr'dan farklı olarak 4s² korur; d⁵ + 4s²).
2
Çok çeşitli yükseltgenme basamakları: +2 (MnO), +3 (Mn₂O₃), +4 (MnO₂), +6 (MnO₄²⁻), +7 (MnO₄⁻).
3
KMnO₄ redüksiyon ürünleri: asidik → Mn²⁺ (renksiz); nötr/zayıf bazik → MnO₂ (kahverengi çökelti); kuvvetli bazik → MnO₄²⁻ (yeşil).
4
MnO₂ alkalin pilde: MnO₂ + H₂O + e⁻ → MnOOH + OH⁻.
5
Monoisotopik ⁵⁵Mn: kütle spektrometrisinde yalnızca tek m/z piki (klor ve Br gibi çift pik vermez).