V
50.942Vanadyum
Vanadium
Çelik alaşımlarında sertleştirici. Vanadyum pentaoksit sülfürik asit üretiminde katalizör olarak kullanılır.
23
50.942 g/mol
[Ar] 3d³ 4s²
2 | 8 | 11 | 2
1.63
6.11 g/cm³
1909.8 °C
3406.8 °C
Andrés Manuel del Río
Vanadyum, 1801'de Meksikalı mineralog Andrés Manuel del Río tarafından kurşun cevherinde bulundu; ancak daha sonra yanlışlıkla krom olduğuna ikna edildi. 1830'da İsveçli kimyacı Nils Gabriel Sefström demirin içinde yeni bir elementi bağımsız olarak keşfetti ve İskandinav mitolojisindeki güzellik ve doğurganlık tanrıçası Vanadis (Freya) adına "vanadium" adını verdi. Henry Roscoe 1867'de saf vanadyum metalini ilk kez izole etti.
V₂O₅
Vanadyum PentaoksitVOSO₄
Vanadil SülfatVCl₃
Vanadyum(III) KlorürVOCl₃
Vanadil TriklorürFerrovanadyum: çeliğe sertlik, tokluk ve yorulma direnci katar (alet çeliği, yay çeliği)
V₂O₅ katalizörü: kontakt prosesinde SO₂ → SO₃ dönüşümü (H₂SO₄ üretimi)
Vanadyum redoks akü (VRB): V²⁺/V³⁺ ve VO²⁺/VO₂⁺ çiftleri; büyük ölçekli yenilenebilir enerji depolama
Ti₆Al₄V alaşımı: %4 vanadyum içerir; en yaygın titanyum alaşımı (havacılık, medikal)
VO₂ termokromik akıllı cam: ~68°C'de yalıtkan→metalik faz geçişiyle IR ışığı geçirgenliği değişir; bina enerji tasarruflu pencere kaplaması
Tunikatlar (deniz anasonları) başta olmak üzere bazı poliket solucanlar vanadyumu olağanüstü düzeyde konsantre eder; bu organizmalardaki rolü hâlâ araştırılmaktadır. İnsanlarda kesin esansiyel rol kanıtlanmamıştır; ancak vanadyum tuzlarının insülin benzeri glukoz metabolizması etkisi gösterdiği gözlemlenmiştir.
01
Tunikatlar (deniz anasonları), kandaki vanadyum konsantrasyonunu deniz suyundan yaklaşık 10 milyon kat yoğunlaştırabilir; bu mekanizmanın amacı hâlâ tartışmalıdır.
02
Vanadyum redoks pili (VRB), güneş ve rüzgar enerjisini büyük ölçekte depolamak için umut verici bir teknolojidir; kapasitesi enerji ve güç bağımsız olarak ölçeklenebilir.
03
Henry Ford ilk üretim otomobilinde (Model T) vanadyum çeliği kullandı; dayanıklılığı diğer çeliklerden üstündü.
04
V₂O₅ hem katalitik hem de elektrokimyasal uygulamalarda kullanılır; vanadyumun geniş oksidasyon aralığı (+2 ile +5) bunu mümkün kılar.
05
Vanadyumun çözeltideki rengi oksidasyon basamağına göre değişir: +2 menekşe, +3 yeşil, +4 mavi, +5 sarı — "gökkuşağı elementi" olarak da anılır.
1
Geçiş metali; Grup 5, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d³ 4s².
2
Yükseltgenme basamakları: +2 (mor), +3 (yeşil), +4 (mavi/VO²⁺), +5 (sarı/VO₂⁺) — renk değişimi redoks göstergesi.
3
V₂O₅ kontakt prosesi: 2SO₂ + O₂ → 2SO₃ (katalizör; V⁵⁺ → V⁴⁺ → V⁵⁺ döngüsü).
4
Çok yükseltgenme basamağı → renkli iyonlar → YKS'de "geçiş metallerinin renkli çözelti oluşturması" sorusu.