He
4.003Helyum
Helium
En hafif soy gaz. Tam dolu dış kabuğu sayesinde tepkimeye girmez. Balonlarda ve kriyojenik uygulamalarda kullanılır.
2
4.0026 g/mol
1s²
2
—
1.64e-4 g/cm³
-272.0 °C
-268.9 °C
Pierre Janssen
Helyum, 1868'de güneş tutulması sırasında güneş ışığının spektrumunda bilinmeyen bir sarı çizgi (587,56 nm) olarak keşfedildi. Hem Pierre Janssen hem de Norman Lockyer bağımsız olarak gözlemledi; Lockyer 'güneş' için Yunanca 'Helios' adını verdi. 1895'te Sir William Ramsay, uranyum minerallerinden (cleveit) helyum gazını yeryüzünde ilk kez izole etti.
HeH⁺
Helyum Hidrür İyonuBalonlar ve hava gemileri (yanmaz; hidrojenden güvenli)
MRI makinelerinde süperiletken mıknatısları soğutmak için sıvı helyum
Derin deniz dalışında solunum gazı (helyoks: He + O₂)
Neon lazerler ve diğer gaz lazerlerinde soğutucu
Kriyojenik araştırmalarda (−268,9 °C'ye kadar soğutma)
Kalite kontrol: sızıntı tespiti (küçük atom boyutu sayesinde)
Helyumun bilinen bir biyolojik rolü yoktur; inert bir gazdır. Yüksek basınçlı ortamlarda (derin deniz dalışları) derin anestezi riskini azaltmak için oksijen-helyum karışımı (helyoks) kullanılır.
01
Helyum, normal basınçta asla katı hale geçmez; katılaşması için ~25 atmosfer basınç gerekir.
02
⁴He, 2,17 K'nin altında süperakışkan olur: sıfır viskozite ve kaptan dışarı çıkma gibi tuhaf özellikler gösterir.
03
Helyum, yeryüzünde radyoaktif bozunmadan (alfa parçacıkları = ⁴He) oluşur; petrol kuyularında birikir.
04
Helyum solunduğunda ses tizleşir çünkü sesi havadan ~3 kat hızlı iletir (akustik rezonans frekansı artar).
05
Dünya'nın helyum kaynakları sınırlıdır; uzaya kaçan helyum geri kazanılamaz.
1
Soy gaz grubu (Grup 18); elektron dizilimi 1s² → tam dolu kabuk (2 elektron ama periyot 1 için dolu).
2
Kimyasal tepkimeye girmez: iyonlaşma enerjisi çok yüksek.
3
Helyum hidrojenden sonra en hafif ve en küçük atomdur (kovalent yarıçap: 31 pm).
4
Gazlar arasında en düşük kaynama noktasına sahiptir: 4,22 K (−268,93 °C).
5
YKS'de soy gazlar genellikle 'kimyasal bağ yapmaz', 'oktet kuralını doğal yollarla karşılar' soruları bağlamında çıkar.