Cu
63.546Bakır
Copper
İyi elektrik iletkenliği. Elektrik kabloları ve elektronik devrelerin temeli. AYT'de elektron konfigürasyonu istisnası: [Ar] 3d¹⁰ 4s¹.
29
63.546 g/mol
[Ar] 3d¹⁰ 4s¹
2 | 8 | 18 | 1
1.9
8.96 g/cm³
1084.6 °C
2561.8 °C
Antik çağ
Bakır, insanlığın kullandığı ilk metallerden biridir; MÖ 9000'e ait bakır süsler bulunmuştur. Sembolü Cu, Latince "cuprum" sözcüğünden gelir; bu ad, Romalıların başlıca tedarik noktası olan Kıbrıs adasının Latince adı "Kypros"tan türemiştir. Bakır-kalay alaşımı bronz, MÖ 3000 civarında Bronz Çağı'nı başlattı. Saf metalik bakırın tarihte ne zaman elde edildiği kesin bilinmemektedir.
CuO
Bakır(II) OksitCu₂O
Bakır(I) OksitCuSO₄·5H₂O
Bakır(II) Sülfat (Mavi Göztaşı)CuCl₂
Bakır(II) KlorürCu₂(OH)₂CO₃
Bazik Bakır Karbonat (Patin/Verdigris)Elektrik kablosu: gümüşten sonra en iyi elektrik iletken metal; global kablo ağının temeli
Tesisat ve ısı değiştiriciler: korozyona dayanıklılık ve termal iletkenlik
Bronz (Cu+Sn): sanat, heykel, para; mühendislik yatakları
Pirinç (Cu+Zn): musluk, saat mekanizması, müzik aletleri, elektrik terminalleri
Antimikrobiyal yüzeyler: hastane kapı kolu, tezgâh; bakır bakteri ve virüsleri dakikalar içinde öldürür
Elektrokaplama: Au, Ag, Ni altında bakır ara kaplama; PCB (baskı devre kartı)
Bakır esansiyel bir eser elementtir. Sitokrom c oksidaz (mitokondri elektron transport zincirinin son enzimi), süperoksit dismutaz (antioksidan), seruloplazmin (demir metabolizması) ve tirozinaz (melanin sentezi) bakır içeren önemli enzimlerdir. Vücut yaklaşık 100 mg bakır içerir; eksikliği anemi ve kemik bozukluklarına yol açar.
01
Elektron konfigürasyonu anomalisi: [Ar] 3d¹⁰ 4s¹ — tam dolu 3d alt kabuğu fazladan kararlılık sağlar; Cr ile birlikte YKS'nin klasik istisna sorusu.
02
Özgürlük Heykeli'nin yeşil rengi, yüzeydeki bakır karbonat + bakır hidroksit patinasından kaynaklanır; bu tabaka altındaki bakrı korur.
03
Bakır, bilinen en iyi termal ve elektrik iletken metaldir (Ag hariç); evlerdeki elektrik tesisatının ~%95'i bakırdır.
04
Bakır kaplı yüzeyler, SARS-CoV-2 dahil birçok virüs ve bakteriyi 2 saat içinde inaktive eder; hastane enfeksiyonlarını azaltmada kullanılmaktadır.
05
Antik Çin'de bakır kaplarda saklanan suyun daha temiz kaldığı fark edilmişti; bunun nedeni bakırın antimikrobiyal özelliğidir.
1
Geçiş metali; Grup 11, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d¹⁰ 4s¹ — ÖNEMLİ ANOMALI (tam dolu d kararlılığı).
2
Cr ([Ar] 3d⁵ 4s¹) ile Cu ([Ar] 3d¹⁰ 4s¹): YKS'de en sık sorulan iki elektron konfigürasyonu istisnası.
3
Yükseltgenme basamakları: +1 (Cu⁺, Cu₂O — kırmızı) ve +2 (Cu²⁺, CuO — siyah, CuSO₄ — mavi).
4
Sementasyon (Cu çökeltme): Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu (Fe, Cu'dan daha aktif).
5
Bronz: Cu + Sn; pirinç: Cu + Zn — alaşım adlandırması ve özellikleri.