Cu
63.546Bakır
Copper
İyi elektrik iletkenliği. Elektrik kabloları ve elektronik devrelerin temeli. AYT'de elektron konfigürasyonu istisnası: [Ar] 3d¹⁰ 4s¹.
29
63.546 g/mol
[Ar] 3d¹⁰ 4s¹
2 | 8 | 18 | 1
1.9
8.96 g/cm³
1084.6 °C
2561.8 °C
Antik çağ
Bakır, insanlığın kullandığı ilk metallerden biridir; MÖ 9000'e ait bakır süsler bulunmuştur. Sembolü Cu, Latince "cuprum" sözcüğünden gelir; bu ad, Romalıların başlıca tedarik noktası olan Kıbrıs adasının Latince adı "Kypros"tan türemiştir. Bakır-kalay alaşımı bronz, MÖ 3000 civarında Bronz Çağı'nı başlattı. Saf metalik bakırın tarihte ne zaman elde edildiği kesin bilinmemektedir.
⁶³Cu
Doğal bolluk: %69,17. Baskın izotop; ⁶³Cu NMR yaygın kullanımda.⁶⁵Cu
Doğal bolluk: %30,83. İki kararlı izotop nedeniyle kütle spektrometrisinde Cu için M ve M+2 pikleri yaklaşık 2:1 oranı verir.CuO
Bakır(II) OksitSiyah toz; seramik sır renklendirici; p-tipi yarı iletken.Cu₂O
Bakır(I) OksitKırmızı toz; güneş pili; antifouling (gemi teknesi) boya.CuSO₄·5H₂O
Bakır(II) Sülfat (Mavi Göztaşı)Mantar ilacı (Bordeaux karışımı); elektrokaplama; analitik reaktif.CuCl₂
Bakır(II) KlorürPCB (baskı devre kartı) aşındırıcı; boyar madde tespiti.Cu₂(OH)₂CO₃
Bazik Bakır Karbonat (Patin/Verdigris)Bakır yüzeyinin doğal oksidasyonuyla oluşan yeşil-mavi koruyucu tabaka (Özgürlük Heykeli).- Elektrik kablosu: gümüşten sonra en iyi elektrik iletken metal; global kablo ağının temeli
- Tesisat ve ısı değiştiriciler: korozyona dayanıklılık ve termal iletkenlik
- Bronz (Cu+Sn): sanat, heykel, para; mühendislik yatakları
- Pirinç (Cu+Zn): musluk, saat mekanizması, müzik aletleri, elektrik terminalleri
- Antimikrobiyal yüzeyler: hastane kapı kolu, tezgâh; bakır bakteri ve virüsleri dakikalar içinde öldürür
- Elektrokaplama: Au, Ag, Ni altında bakır ara kaplama; PCB (baskı devre kartı)
Bakır esansiyel bir eser elementtir. Sitokrom c oksidaz (mitokondri elektron transport zincirinin son enzimi), süperoksit dismutaz (antioksidan), seruloplazmin (demir metabolizması) ve tirozinaz (melanin sentezi) bakır içeren önemli enzimlerdir. Vücut yaklaşık 100 mg bakır içerir; eksikliği anemi ve kemik bozukluklarına yol açar.
- Elektron konfigürasyonu anomalisi: [Ar] 3d¹⁰ 4s¹ — tam dolu 3d alt kabuğu fazladan kararlılık sağlar; Cr ile birlikte YKS'nin klasik istisna sorusu.
- Özgürlük Heykeli'nin yeşil rengi, yüzeydeki bakır karbonat + bakır hidroksit patinasından kaynaklanır; bu tabaka altındaki bakrı korur.
- Bakır, bilinen en iyi termal ve elektrik iletken metaldir (Ag hariç); evlerdeki elektrik tesisatının ~%95'i bakırdır.
- Bakır kaplı yüzeyler, SARS-CoV-2 dahil birçok virüs ve bakteriyi 2 saat içinde inaktive eder; hastane enfeksiyonlarını azaltmada kullanılmaktadır.
- Antik Çin'de bakır kaplarda saklanan suyun daha temiz kaldığı fark edilmişti; bunun nedeni bakırın antimikrobiyal özelliğidir.
- Geçiş metali; Grup 11, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d¹⁰ 4s¹ — ÖNEMLİ ANOMALI (tam dolu d kararlılığı).
- Cr ([Ar] 3d⁵ 4s¹) ile Cu ([Ar] 3d¹⁰ 4s¹): YKS'de en sık sorulan iki elektron konfigürasyonu istisnası.
- Yükseltgenme basamakları: +1 (Cu⁺, Cu₂O — kırmızı) ve +2 (Cu²⁺, CuO — siyah, CuSO₄ — mavi).
- Sementasyon (Cu çökeltme): Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu (Fe, Cu'dan daha aktif).
- Bronz: Cu + Sn; pirinç: Cu + Zn — alaşım adlandırması ve özellikleri.
Bakır atom numarası kaçtır?
Bakır elementinin atom numarası 29'dır.
Bakır elektron dizilimi nedir?
Bakır elementinin elektron dizilimi [Ar] 3d¹⁰ 4s¹ şeklindedir.
Bakır nerelerde kullanılır?
Elektrik kablosu: gümüşten sonra en iyi elektrik iletken metal; global kablo ağının temeli