Ra
226.000Radyum
Radium
Marie ve Pierre Curie tarafından polonyumla birlikte keşfedildi. Tarihte aydınlatma boyasında kullanılmış, kanser riski fark edilince terk edilmiştir.
88
226 g/mol
[Rn] 7s²
2 | 8 | 18 | 32 | 18 | 8 | 2
0.9
5.5 g/cm³
959.9 °C
1736.8 °C
Marie & Pierre Curie
Marie Sklodowska-Curie ve Pierre Curie, 1898'de polonyum ile birlikte radyumu da keşfetti. Marie, tonlarca uraninit (pitchblende) cevherini işleyerek saf radyum klorürü izole etti. "Radius" (ışın) anlamındaki Latince sözcükten adlandırıldı. Marie Curie, bu keşif için 1911 Nobel Kimya Ödülü'nü aldı (fizik Nobel'ine 1903'te sahip olmuştu); hem Fizik hem Kimya Nobel ödülünü kazanan tek kişidir.
RaCl₂
Radyum KlorürRaBr₂
Radyum Bromür²²³Ra diklorür (Xofigo / Alpharadin): FDA 2013 onaylı; kemik metastazları olan kastrasyona dirençli prostat kanseri tedavisi; ²²³Ra³⁺ kalsiyum taklitçisi olarak hidroksiapatite bağlanır ve α parçacığıyla metastaz odağını tahrip eder.
Tarihsel radyumlu aydınlatıcı boya: yeşil-sarımsı ışıyan fosforlu saat ve uçak kadran boyaları; "Undark" marka boya; artık tümüyle yasaklı.
Araştırma nötron kaynağı: Ra-Be nötron kaynağı (Ra α → Be(α,n)C tepkimesi); yerini modern akkreditasyonlu kaynaklar aldı.
Radyumun bilinen temel bir biyolojik rolü yoktur. Kimyasal olarak kalsiyuma benzer; kemik dokusuna seçici birikir. 1920'lerde "Radyum Kızları" (Radium Girls): ABD'deki saat fabrikalarında kadın işçiler, radyumlu fosforlu boya kullanırken fırçalarını dilleriyle sivriltmeleri sonucu kemik kanseri, çene kemiği dökülmesi ve lösemiye yakalandı; bu dava işçi güvenliği hukukunu şekillendirdi.
01
Marie Curie'nin radyum araştırması, radyoaktivitenin (o dönem "uranyum ışınları" olarak biliniyordu) atomun kimyasal özelliğine değil doğrudan çekirdeğine ait olduğunu kanıtladı; bu, atomun parçalanamaz olduğu fikrinin yıkılmasında kilit rol oynadı.
02
"Radyum Kızları" davası (1920'ler, ABD), işveren ihmalini tazminat yükümlülüğüne bağlayan, radyasyonun meslek hastalığı sayılmasını sağlayan ve ABD'de iş güvenliği mevzuatını köklü biçimde dönüştüren emsal niteliğinde bir hukuki süreçtir.
03
²²⁶Ra'nın 1600 yıllık yarı ömrü, kendi ağırlığında radyum içeren bir numunenin binlerce yıl boyunca ölçülebilir düzeyde radyasyon yayması anlamına gelir; bu, neden eski saatlerin ve saat kadranlardaki fosforlu boyaların hâlâ radyoaktif olduğunu açıklar.
1
7. Periyot toprak alkali metali; elektron dizilimi [Rn] 7s²; tüm izotopları radyoaktif; sembol Ra.
2
²²⁶Ra: t½=1600 yıl; α; ²²²Rn ana kaynağı; Marie Curie 1898 keşfi → 1911 Nobel Kimya.
3
²²³Ra (Xofigo): FDA 2013 onaylı kemik metastazı alfa terapisi; "Radyum Kızları" işçi güvenliği davası.