Rn
222.000Radon
Radon
Radyoaktif soy gaz. Uranyum bozunmasından oluşur. Kapalı alanlarda birikmesi akciğer kanseri riskini artırır.
86
222 g/mol
[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁶
2 | 8 | 18 | 32 | 18 | 8
—
9.73e-3 g/cm³
-71.15 °C
-61.65 °C
Friedrich Ernst Dorn
Friedrich Ernst Dorn, 1900'de radyum tuzlarından gazın yayıldığını gözlemleyerek radonu keşfetti; başlangıçta "radyum emanasyonu" (niton) olarak adlandırıldı. Ernest Rutherford ve Frederick Soddy, bu gazın bağımsız bir element olduğunu kanıtladı. 1923'te "radon" adı kabul edildi. Doğal radon izotopu ²²²Rn (element 86), standart koşullarda bilinen gazlar arasında en yüksek yoğunluğa (9,73 kg/m³) sahiptir.
²¹⁹Rn
Doğal bolluk: —. Doğal (²³⁵U zinciri); t½=3,96 saniye; α.²²⁰Rn
Doğal bolluk: —. Doğal (²³²Th zinciri / "toron"); t½=55,6 saniye; α.²²²Rn
Doğal bolluk: —. Doğal (²³⁸U/²²⁶Ra zinciri); t½=3,82 gün; α; en yaygın ve sağlık açısından en önemli radon izotopu.RnF₂
Radon DiflorürSentezlenmiş; soy gaz kimyasında araştırma; kararsız.- Radon Azaltma Sistemleri: aşırı radon içeren evlere zemin altı fanlı egzoz (sub-slab depressurization) sistemi kurulur; Kuzey Avrupa ve granit bölgelerinde yaygın.
- Deprem araştırması: zemin sularındaki radon konsantrasyonunun sismik öncesinde artabileceği gözlemleri araştırılmaktadır; henüz güvenilir deprem tahmin yöntemi değildir.
- Tarihsel kanser radyoterapisi: "radon tohumları" (radon dolu cam kapsüller) 20. yy başında tümörlere implante edildi; yerini daha kontrol edilebilir kaynaklar aldı.
Radonun bilinen temel bir biyolojik rolü yoktur. ²²²Rn (t½=3,82 gün) doğal olarak uranyum içeren kayaçlardan (granit, felsik volkanik) yayılır ve kapalı ortamlarda birikerek akciğer kanseri riskini artırır. DSÖ, radonun sigaradan sonra ikinci en yaygın akciğer kanseri nedeni olduğunu tahmin etmektedir (~yılda 100 000 ölüm). Rn-222 kendisi alfa ışıyıcısıdır; daha da tehlikeli olan ise Rn'nin kısa ömürlü bozunma ürünleri (²¹⁸Po, ²¹⁴Po) bronş epitelinde birikir.
- Radon, soy gazlar (asil gazlar) arasında tek doğal radyoaktif olanıdır. Elementel radon tipik asil gaz davranışı gösterir; yine de RnF₂ gibi bileşikler laboratuvar ortamında sentezlenerek ağır asil gaz kimyasının sınırlarının genişletildiği gösterilmiştir.
- Dünya üzerinde granit ve felsik kayaç yoğunluğuna göre değişen radon haritaları mevcuttur; İskandinav ülkeleri, Birleşik Krallık ve Orta Avrupa bazı bölgeleri yüksek radon riskiyle bilinir. Türkiye'de Kayseri ve bazı Doğu Anadolu bölgeleri de yüksek zemin radonu açısından izlenmektedir.
- Radon, renksiz ve kokusuz bir gaz olduğundan çatlaklar ve duvarlardan kolayca binalara sızar; bodrumlarda ve havalandırmanın kötü olduğu alt katlarda yoğunlaşır. Radon azaltma sistemleri (zemin egzozu) kurulumu, uzun vadede akciğer kanseri riskini anlamlı biçimde düşürür.
- 6. Periyot soy gaz; elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁶ (tam dolu); tüm izotopları radyoaktif.
- ²²²Rn: t½=3,82 gün; α emitör; akciğer kanseri risk faktörü; ²²⁶Ra bozunma ürünü.
- Standart koşullarda en yoğun gaz (9,73 kg/m³); soy gaz olmasına rağmen sağlık açısından önemli.
Radon atom numarası kaçtır?
Radon elementinin atom numarası 86'dır.
Radon elektron dizilimi nedir?
Radon elementinin elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁶ şeklindedir.
Radon nerelerde kullanılır?
Radon Azaltma Sistemleri: aşırı radon içeren evlere zemin altı fanlı egzoz (sub-slab depressurization) sistemi kurulur; Kuzey Avrupa ve granit bölgelerinde yaygın.