Os
190.230Osmiyum
Osmium
En yoğun doğal element (22,59 g/cm³). Dolma kalem ucu ve elektrik kontakları için kullanılır. OsO₄ toksik.
76
190.23 g/mol
[Xe] 4f¹⁴ 5d⁶ 6s²
2 | 8 | 18 | 32 | 14 | 2
2.2
22.59 g/cm³
3032.8 °C
5011.9 °C
Smithson Tennant
Smithson Tennant, 1803'te ham platini kral suyunda çözdükten sonra kalan siyah kalıntıyı inceleyerek osmiyum ve iridyumu keşfetti. Osmiyuma adını Yunanca "osme" (koku) sözcüğünden verdi; çünkü tetrasit (OsO₄) son derece keskin ve karakteristik bir kokuya sahiptir. Bu bileşik son derece toksiktir ve gözlere zarar verebilir.
OsO₄
Osmiyum TetrasitOsCl₃
Osmiyum(III) Klorür[Os(bpy)₃]²⁺
Tris(bipyridyl)osmiyum(II)OsO₄ biyolojik boyama: Osmiyum tetrasit elektron mikroskobu numune hazırlığında lipid zarlarını, membranları ve yağlı dokuyu boyar; çift bağları tercihli okside ederek TEM kontrastı sağlar.
OsO₄ Sharpless dihidroksilasyonu: OsO₄ katalitik miktarda + çiral ligand (DHQD-PHAL) ile alkenleri enantiyoseçici olarak diol'e dönüştürür; K. Barry Sharpless'ın Nobel 2001'e katkısı; ilaç sentezinde geniş kullanım.
Os-Ir sert alaşım: Os-Ir alaşımı (yaklaşık %30-40 Os) dolma kalem ucu, pusula iğnesi ve hassas ölçüm yüzeyleri için kullanılır; çok yüksek sertlik ve korozyon direnci.
Os-Ir uluslararası kg prototipi: Uluslararası kilogram prototipi Sèvres'de Pt-Ir (%10 Ir) silindiriydi; ancak Os-Ir alaşımı da hassas ağırlık standartlarında kullanılmıştır.
Osmiyumun bilinen temel bir biyolojik rolü yoktur. OsO₄ son derece toksiktir (1 ppm kontrast sağlayan buharı bile gözlerin kalıcı hasarına yol açar); vücutta Os-protein bağları oluşturarak toksisitesini gösterir.
01
Osmiyum, doğal elementlerin en yüksek yoğunluğuna (22,59 g/cm³) sahip olanıdır — iridyumla tartışmalı olmakla birlikte Os genel olarak biraz daha ağır kabul edilir. Osmiyum bir golf topu kadar ağır bir blok yaklaşık 5,5 kg'a ulaşır.
02
OsO₄'ün keskin kokusu (erime noktası 40°C; oda sıcaklığında yavaşça buharlaşır) ve parmak izi reaktivasyonu: Os tetrasit eski parmak izlerindeki lipidlerle reaksiyona girerek koyu renkli Os(IV)O₂ bırakır; adli bilimlerde parmak izi görünürleştirmede kullanılmıştır.
03
Sharpless asimetrik dihidroksilasyonu, ilaç endüstrisinde en yaygın uygulanan "yeşil" enantiyoseçici yöntemlerden biridir; katalitik OsO₄ kullanımı stokiyometrik Os tüketimini ortadan kaldırarak hem maliyeti düşürmüş hem de atık üretimini azaltmıştır.
1
6. Periyot geçiş metali; elektron dizilimi [Xe] 4f¹⁴ 5d⁶ 6s²; +4 ve +8 baskın yükseltgenme basamakları.
2
En yüksek yoğunluklu doğal element: 22,59 g/cm³; OsO₄: toksik, TEM boyası, Sharpless dihidroksilasyon.
3
¹⁸⁷Re → ¹⁸⁷Os Re-Os jeokronoloji sisteminin kız izotopu.