S
32.060Kükürt
Sulfur
Sarı renkli, hoş olmayan kokuya sahip ametal. Sülfürik asit (H₂SO₄) endüstrinin en önemli kimyasalı. Proteinlerde disülfür bağı oluşturur.
16
32.06 g/mol
[Ne] 3s² 3p⁴
2 | 8 | 6
2.58
2.067 g/cm³
115.2 °C
444.7 °C
Antik çağ
Kükürt, antik çağdan beri "tutuşan taş" (İbranice: gofrit; Latince: sulphur, brimstone) olarak bilinir; Eski Ahit'te cehennem ateşiyle özdeşleştirilmiştir. Antoine Lavoisier 1777'de kükürdün bileşik değil element olduğunu kanıtladı. Sicilya'daki yanardağ yataklarından çıkarılan kükürt yüzyıllarca temel kimyasal hammadde olmuştur; Herman Frasch 1894'te yeraltındaki kükürdü sıcak suyla çıkaran "Frasch yöntemi"ni geliştirdi.
³²S
Doğal bolluk: %94,99. Baskın izotop.³³S
Doğal bolluk: %0,75. NMR spektroskopide kullanılır.³⁴S
Doğal bolluk: %4,25. ³⁴S/³²S oranı jeokimyasal süreçlerde izleyici; bakteriyel sülfür indirgenmesini tanımlamada.³⁶S
Doğal bolluk: %0,01. En nadir kararlı kükürt izotopu.H₂SO₄
Sülfürik AsitGübre, akü asidi, boya, plastik, ilaç; en büyük hacimlerde üretilen kimyasal.SO₂
Kükürt DioksitGıda koruyucu (E220); H₂SO₄ üretim ara maddesi; hava kirliliği bileşeni.H₂S
Hidrojen SülfürÇürük yumurta kokusu; volkanik gaz; zehirli; analitik kimyada kullanılır.Na₂SO₄
Sodyum SülfatDeterjan ve kâğıt üretimi.FeS₂
Demir(II) Disülfür (Pirit)"Aptalın altını"; H₂SO₄ ve Fe₂O₃ üretiminde hammadde.CuSO₄
Bakır(II) SülfatMantar ilacı (Bordeaux karışımı); elektroliz ve galvanoplastide.- Sülfürik asit (H₂SO₄) üretimi: tüm kimyasal endüstrilerin en kritik hammaddesi
- Kauçuk vulkanizasyonu: S köprüleri kauçuğu sert ve elastik yapar (Goodyear, 1839)
- Kükürtlü gübreler: kükürt elementel hâlde uygulanır, toprakta SO₄²⁻'e okside olur
- Mantar ilaçları: kükürt toz ve süspansiyonları tarımda fungisit
- Barut: KNO₃ + C + S karışımı (patlayıcı ve ateşleyici)
- İlaç sanayii: sulfonamidler, penisilin türevleri (S-içeren halkalar)
Kükürt, sistein ve metionin amino asitlerinin yapısında yer alan vazgeçilmez bir biyoelement. Sistein kalıntıları arasında oluşan disülfür köprüleri (S-S) protein üçüncül yapısını ve enzim aktifliğini belirler (keratin, insülin). Koenzim A (CoA) ve glutatyonun yapısında sülfür içeren gruplar mevcuttur.
- S₈ molekülü "taç" şeklindedir; sekiz kükürt atomu halka oluşturur ve bu halkalar rombik ya da monoklin kristal içinde paketlenir.
- Dünya'nın volkanik bölgelerinde doğal kükürt yatakları bulunur; bunların en büyüğü İtalya Sicilya ve Endonezya'daki kraterlerdedir.
- Kükürt yanınca SO₂ açığa çıkar; SO₂ yağmur suyuyla H₂SO₃ oluşturur → asit yağmurları.
- Disülfür köprüleri: saçın dalga tutma işlemi (perma) saç keratinindeki S-S bağlarını indirgeyip yeniden oksitler.
- H₂S, 700 ppm üzerinde anında bilinç kaybına yol açar; bu konsantrasyonda koku algısı çalışmaz hale gelir.
- Ametal; Grup 16, Periyot 3; elektron dizilimi [Ne] 3s² 3p⁴ → genellikle −2 (H₂S), +4 (SO₂), +6 (H₂SO₄).
- H₂SO₄ seyretik: orta kuvvette; H₂SO₄ derişik: güçlü oksitleyici, dehidrate edici.
- Kontakt prosesi: 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃ (V₂O₅ katalizör, 400-600 °C); SO₃ + H₂O → H₂SO₄.
- Oksitleme basamakları: S en geniş aralığa sahip elementlerden biridir: −2, 0, +2, +4, +6.
- Pirit (FeS₂) karışık bileşik: Fe²⁺ + S₂²⁻ (persülfür); kükürdün yükseltgenme basamağı −1.
- Kükürt dioksit (SO₂) Lewis asit, su içinde HO-SO₂H (sülfüroz asit) verir; SO₂ ayrıca gıdada antioksidan.
Kükürt atom numarası kaçtır?
Kükürt elementinin atom numarası 16'dır.
Kükürt elektron dizilimi nedir?
Kükürt elementinin elektron dizilimi [Ne] 3s² 3p⁴ şeklindedir.
Kükürt nerelerde kullanılır?
Sülfürik asit (H₂SO₄) üretimi: tüm kimyasal endüstrilerin en kritik hammaddesi