Co
58.933Kobalt
Cobalt
Mavi renk pigmentinde kullanılan metal. B12 vitaminin yapısında yer alır. Lityum-kobalt pillerde kullanılır.
27
58.933 g/mol
[Ar] 3d⁷ 4s²
2 | 8 | 15 | 2
1.88
8.9 g/cm³
1494.8 °C
2926.8 °C
Georg Brandt
İsveçli kimyacı Georg Brandt, 1735'te kobalt elementi ilk kez izole ederek bizmuttan ayırt etti. Adı Almanca "Kobold" (cüce, madenci cini) sözcüğünden gelir; çünkü smaltit cevherini çıkaran Orta Çağ madencileri, cevher bakır gibi görünse de bakır elde edemeyince bu başarısızlığı madenci cinlerine yükledi. Ayrıca cevherin içerdiği arsenik bileşikleri sağlığa zararlı dumanlara yol açıyordu.
CoO
Kobalt(II) OksitCoCl₂
Kobalt(II) KlorürCoAl₂O₄
Kobalt Alüminat (Kobalt Mavi)LiCoO₂
Lityum Kobalt OksitCo₂(CO)₈
Dikobalt OktakarbonilLi-ion pil katodu: LiCoO₂ (en yaygın katot malzemesi, akıllı telefon ve EV)
Kobalt mavi pigment: CoAl₂O₄ (cam, seramik, porselen — antikiteden beri kullanılan en kalıcı mavi)
Süper alaşımlar: Inconel, Haynes alaşımı; jet motoru ve türbin kanatları (yüksek sıcaklık dayanımı)
Kobalt-60 (⁶⁰Co): γ ışını yayan radyoizotop; kanser radyoterapisi (Gamma Knife öncülü) ve sterilizasyon
Sabit mıknatıslar: SmCo (samaryum-kobalt) ve AlNiCo alaşımları
Kobalt, tek metal içeren vitamin olan B₁₂'nin (kobalamin, CN-Co³⁺) merkez atomudur. B₁₂, DNA sentezi, sinir miyelin kılıfı korunması ve kırmızı kan hücresi oluşumunda kritiktir. Eksikliği megaloblastik anemi ve nörolojik hasara yol açar.
01
Kobalt mavi cam ve porselen, İngiliz Josiah Wedgwood'un 18. yüzyıl çömlek sanatından tutun antik Mısır cam işleme atölyelerine kadar binlerce yıldır kullanılan tarihi bir pigmenttir.
02
⁶⁰Co radyoterapisi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde doğrusal hızlandırıcı yokken kansere karşı başlıca silah olmuş; milyonlarca hastaya uygulanmıştır.
03
EV pili talebi nedeniyle kobalt "kritik hammadde" statüsüne girdi; Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde küresel rezervlerin ~%70'i bulunmaktadır.
04
CoCl₂ nem göstergesi: susuz kobalt klorür maviyken suyu absorbe ettiğinde pembeleşir; bu renk değişimi dönüşümlü nem indikatörü olarak kullanılır.
05
Kobalt kristal yapısı olağanüstüdür: oda sıcaklığında hem HCP hem FCC karışık yapı gösterir; ısıtılınca tamamen FCC'ye dönüşür.
1
Geçiş metali; Grup 9, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d⁷ 4s².
2
Başlıca yükseltgenme basamakları: +2 (CoCl₂, CoO) ve +3 (Co₂O₃, LiCoO₂).
3
CoCl₂ nem göstergesi: Co²⁺(mavi) + 6H₂O → [Co(H₂O)₆]²⁺ (pembe); renk değişimi koordinasyon kimyası örneği.
4
Vitamin B₁₂: tek metal içeren vitamin; Co³⁺ kobalt(III) oksidasyon basamağında.
5
Monoisotopik ⁵⁹Co; ⁶⁰Co nötron tutulmasıyla oluşur: ⁵⁹Co + n → ⁶⁰Co (nükleer reaktör)