Sn
118.710Kalay
Tin
Tunç (bronz) alaşımının temel bileşeni. Konserve kutuların kaplaması. Lehim için kullanılır.
50
118.71 g/mol
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p²
2 | 8 | 18 | 18 | 4
1.96
7.287 g/cm³
231.9 °C
2601.8 °C
Antik çağ
Kalay, MÖ 3000'den itibaren bakırla alaşımlanarak bronzu oluşturdu; bu alaşım teknolojisi Bronz Çağı'nı başlattı. Sembolü Sn, Latince "stannum"dan gelir. Tarihin büyük kalay madenleri: Büyük Britanya'da Korniş (Cornwall) ve Doğu Asya'da Bangka-Belitung (Endonezya). Metalürjik bilginin İpek Yolu boyunca yayıldığının önemli bir göstergesi olan kalay, antik çağların en değerli ticaret mallarındandı.
SnO₂
Kalay(IV) OksitSnCl₂
Kalay(II) KlorürSnCl₄
Kalay(IV) KlorürSn(CH₃)₄
TetrametilkalayTeneke kutu: çelik üzerine ince Sn kaplama (elektrolitik teneke); besin muhafazası için temel malzeme
Lehim: geleneksel Sn-Pb yerine RoHS uyumlu SAC305 (Sn-Ag-Cu) kurşunsuz lehim; elektronik devre kartı
Bronz: Cu-Sn alaşımı; çan, heykel, makine yatakları, yelken uçakları
Kalay oksit (SnO₂): şeffaf iletken film; cam kaplama; gaz sensörü
Organokalay bileşikleri: PVC stabilizan (diorganokalay); deniz boyası biyosit (tributilkalay, çoğu ülkede yasaklı)
Kalayın esansiyel biyolojik rolü doğrulanmamıştır; tüm organizmalarda iz miktarda bulunur.
01
Kalay, kararlı izotop sayısı bakımından rekor kırar: 10 kararlı izotopu ile tüm elementler arasında en fazla kararlı izotoplu elementtir. Bu olağandışı kararlılık ¹²⁰Sn'nin "büyülü sayı" nötron konfigürasyonuna (N=70) bağlıdır.
02
"Kalay vebası" (tin pest): 13,2°C'nin altında β-Sn → α-Sn dönüşümü hacim genişlemesine (+26%) ve metalin toz haline dönüşmesine yol açar; soğuk iklimde saklanan tarihi orglar ve kalay müzik aletleri bu nedenle hasar görmüştür.
03
SAC305 kurşunsuz lehim (Sn-%3Ag-%0,5Cu), AB RoHS direktifi kapsamında Sn-Pb lehimin yerini almış; ancak kalay bıyıkçığı (tin whisker) problemi hâlâ çözüm beklemektedir.
04
Bronz döküm teknolojisi antik medeniyetlerin silah, araç ve sanat yapımını kökten dönüştürdü; Cu-Sn bronzun kâh sert kâh dövülebilir olması dönemin metallurjik mucizesiydi.
1
p-bloğu metali; Grup 14, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p²; +2 (SnO) ve +4 (SnO₂, SnCl₄).
2
10 kararlı izotop — en fazla kararlı izotoplu element.
3
"Kalay vebası": β (beyaz) → α (gri) allotrop dönüşümü <13,2°C; hacim +%26 artar.
4
Bronz = Cu + Sn; lehim SAC305 = Sn + Ag + Cu.