Arsenik ne işe yarar?

Arsenik pek çok alanda kullanılır: As₂O₃ (Trisenox): akut promiyelositik lösemi (APL) kemoterapi ilacı; GaAs yarı iletken: Ga ile birlikte III-V yarı iletken (elektronik/fotonik); CCA (krom-bakır arsenat): ahşap emprenye (çoğu ülkede konutlarda artık yasaklı); Cam arıtma: As₂O₃ CRT ekran camında kabarcıkları giderir.

Arsenik hangi bileşikleri oluşturur?

Arsenik'in önemli bileşikleri şunlardır: As₂O₃ (Arsenik Trioksit ("Beyaz Arsenik")), AsH₃ (Arsin), As₂S₃ (Arsenik Trisülfür (Orpiment)), As₄S₄ (Realgar).

Arsenik izotopları nelerdir?

Arsenik'in bilinen izotopları: ⁷⁵As (%100).

Arsenik YKS sınavında nasıl çıkar?

p-bloğu; Grup 15, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p³; yarı metal. Yükseltgenme basamakları: −3 (AsH₃), 0, +3 (As₂O₃), +5 (As₂O₅).

Periyodik Tablo/Arsenik

74.922

Arsenik

Q: Arsenik nedir?

Arsenik (sembol: As), atom numarası 33 olan Yarı Metal grubunda yer alan bir elementtir. Toksik yarı metal. Atmosfer basıncında katıdan doğrudan buharlaşır (süblimleşir, 887°C). Tarihsel olarak zehir olarak kullanılmış. Yarı iletken sanayisinde kullanılır.

Arsenic

Yarı Metal

Periyot 4

Grup 15

Katı

Toksik yarı metal. Atmosfer basıncında katıdan doğrudan buharlaşır (süblimleşir, 887°C). Tarihsel olarak zehir olarak kullanılmış. Yarı iletken sanayisinde kullanılır.

Atom Numarası

Atom Kütlesi

74.922 g/mol

Elektron Konfigürasyonu

[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p³

Kabuk Dağılımı

2 | 8 | 18 | 5

Elektronegatiflik

2.18

Yoğunluk

5.727 g/cm³

Erime Noktası

816.9 °C

Kaynama Noktası

886.9 °C

Keşfeden

Albertus Magnus

Aynı Grup — Azot Grubu (Grup 15)

NAzot PFosfor SbAntimon BiBizmut McMoskovyum

Aynı Periyot — 4. Periyot

KPotasyum CaKalsiyum ScSkandiyum TiTitanyum VVanadyum CrKrom MnManganez FeDemir CoKobalt NiNikel CuBakır ZnÇinko GaGalyum GeGermanyum SeSelenyum BrBrom KrKripton

Keşif Tarihi

Arsenik bileşikleri antik çağlardan beri bilinmekteydi (As₂S₃ orpiment ve As₄S₄ realgar sarı/kırmızı pigment olarak kullanılmıştır). Metalik arsenik ilk kez yaklaşık 1250'de Albertus Magnus tarafından elde edildiği kabul edilir. "Arsenikon" adı Süryanicedeki "zarsiga" (sarı orpiment) kökeninden Yunancaya geçmiştir. Arsenik, tarihin "miras zehri" olarak kullanımı nedeniyle ünlüdür; saat gibi çalışan yavaş etkisi ve o dönemde neredeyse tespit edilememesiyle tanınırdı.

Allotroplar

Gri ArsenikMetal görünümlü, rombohedral; en kararlı form; zayıf elektrik iletkenliği vardır (yarı metal).

Sarı ArsenikAs₄ molekülleri; beyaz fosforla yapısal benzerlik; kararsız, ışıkta ve ısıda gri forma dönüşür.

Siyah ArsenikAmorf form; As buharının ani soğutulmasıyla elde edilir.

İzotoplar

Kütle NoAdBollukNot

¹75As⁷⁵As%100Tek kararlı izotop; monoisotopik element. NMR aktif (spin-3/2).

Önemli Bileşikler

As₂O₃

Arsenik Trioksit ("Beyaz Arsenik")

APL kanser ilacı; tarihsel zehir; cam katkısı.

AsH₃

Arsin

Yarı iletken üretiminde n-tipi katkılama gazı; son derece zehirli (TLV: 0,005 ppm).

As₂S₃

Arsenik Trisülfür (Orpiment)

Sarı pigment; tarihi kullanım; kızılötesi optik camı.

As₄S₄

Realgar

Kırmızı-turuncu pigment; piroteknik.

Kullanım Alanları

As₂O₃ (Trisenox): akut promiyelositik lösemi (APL) kemoterapi ilacı
GaAs yarı iletken: Ga ile birlikte III-V yarı iletken (elektronik/fotonik)
CCA (krom-bakır arsenat): ahşap emprenye (çoğu ülkede konutlarda artık yasaklı)
Cam arıtma: As₂O₃ CRT ekran camında kabarcıkları giderir
Kurşun akü plakası sertleştiricisi: çok az miktarda As kurşuna tokluk katar

Biyolojik Rol

İz miktarda arsenat bazı organizmalar için esansiyel olabilir; ancak insan için kesin esansiyel rolü yoktur. As₂O₃ (arsenik trioksit / Trisenox) FDA onaylıdır ve akut promiyelositik lösemi (APL) tedavisinde kullanılır. İnorganik arsenik güçlü kanserojendir (IARC Grup 1: akciğer, deri, mesane kanseri).

İlginç Bilgiler

01
Napolyon'un saç örneklerinde yüksek arsenik saptanmıştır; zehirleme teorisi tartışmalıdır; daha olası açıklama, St. Helena adası nemliydi ve oda duvarındaki Scheele yeşili (Cu₃(AsO₃)₂) pigmentli duvar kağıdından AsH₃ gazı yayılıyordu.
02
Bangladeş ve Hindistan'da on milyonlarca insan, doğal arsenik içeren yeraltı sularından içiyor; bu, tarihin en büyük toplu zehirlenmesi olarak nitelendiriliyor.
03
⁷⁵As monoisotopik olduğundan kütle spektrometrisinde tek pik verir; pek çok bileşik için kimyasal parmak izi analizinde kolayca tanınır.
04
Arsenik yüzyıllarca "inheritance powder" (miras zehri) olarak kullanılmıştır; ilk adli kimya uygulamalarından biri Marsh testi (1836) arseniki tespit etmek için geliştirildi.
05
As₂O₃'ün APL kanseri tedavisinde işe yaraması, bu kadim zehrin modern tıptaki şaşırtıcı ikinci hayatının simgesidir.

YKS / TYT / AYT Notları

1
p-bloğu; Grup 15, Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p³; yarı metal.

2
Yükseltgenme basamakları: −3 (AsH₃), 0, +3 (As₂O₃), +5 (As₂O₅).
3
Monoisotopik ⁷⁵As (kütle spektrometrisinde tek pik — Cl ve Br gibi çift pik vermez).
4
Gri arsenik yarı metal: Si, Ge, As, Sb, Te, Po gibi elementler periyodik tabloda metallerle ametaller arası "merdiven" üzerindedir.

Germanyum

Periyodik Tablo Element Testi

Selenyum