Am
243.000Amerikyum
Americium
Duman dedektörlerinde (iyonizasyon tipi) kullanılan sentetik radyoaktif element. Günlük yaşama giren nadir transüran element.
95
243 g/mol
[Rn] 5f⁷ 7s²
2 | 8 | 18 | 32 | 25 | 8 | 2
1.3
13.67 g/cm³
1175.8 °C
2606.8 °C
Glenn T. Seaborg
Glenn Seaborg, Ralph James, Leon Morgan ve Albert Ghiorso, 1944 sonunda Manhattan Projesi kapsamında Metallurjik Laboratuvar (Chicago)'da amerisyumu sentezledi. Adını Amerika kıtasının onuruna aldı. Seaborg, keşfi Kasım 1945'te bir çocuk radyo programında duyurdu; bu, büyük çaplı bir bilimsel keşfin böyle bir ortamda ilk kez paylaşılmasıydı.
AmO₂
Amerisyum(IV) OksitAmCl₃
Amerisyum(III) Klorür²⁴¹Am iyonlaştırıcı duman dedektörü: yaklaşık 1 µCi (37 kBq) ²⁴¹Am elektrotlar arasındaki havayı iyonlaştırır; duman iyonları tutar, akımı keser ve alarmı tetikler. Dünyanın en yaygın kullanılan yapay radyoaktif elementi — her evdeki duman dedektöründe bulunur.
²⁴³Am ağır aktinit üretimi: ²⁴³Am nötron yakalayarak ²⁴⁴Am → ²⁴⁴Cm üretilir; berkelyum ve daha ağır aktinitlerin sentez zinciri.
²⁴¹Am endüstriyel ölçüm: kalınlık, yoğunluk ve doluluk ölçüm cihazlarında gama ışını kaynağı.
Tüm amerisyum izotopları radyoaktif; bilinen biyolojik rolü yoktur. ²⁴¹Am alfa ve gama ışıması kaynağıdır; doğrudan maruz kalım ciddi iç radyasyon riski taşır.
01
Duman dedektörünüzün içinde gerçekten ~1 µCi ²⁴¹Am bulunur; dünyadaki milyarlarca iyonlaştırıcı duman alarmı, olasılıkla en geniş çaplı "sivil" radyoizotop uygulamasını oluşturur. ²⁴¹Am, özellikle reaktör sınıfı Pu bozunmasından oluştuğundan, nükleer silah programlarından geri dönüştürülmüş Pu atığı sivil duman güvenliğine katkı sağlar.
02
Amerisyum, lantanitlerde Eu'ya (avropyuma) karşılık gelir: [Rn] 5f⁷ 7s² elektronik konfigürasyonu yarı dolu 5f kabuğuna sahiptir; tıpkı Eu'nun [Xe] 4f⁷ 6s² olması gibi.
03
Am keşfinin radyo programında çocuklara duyurulması "bilimi demokratize etme" anlayışının erken bir örneği olarak kabul edilir; Seaborg'un keşfin derinlemesine açıklamasını heyecanlı bir ton ile bir çocuk izleyicisine sunması eğitim tarihinde önemli bir yere sahiptir.
1
Aktinit; elektron dizilimi [Rn] 5f⁷ 7s² (yarı dolu 5f — Eu ile analog); +3 baskın.
2
²⁴¹Am duman dedektörü: en yaygın sivil radyoizotop kullanımı (~1 µCi/dedektör); ²⁴³Am ağır aktinit zinciri.