Giriş
“Maarif Modeli ile kimya müfredatından hangi konular kaldırıldı?” sorusu, 2024-2025’te 9. sınıfa başlayan öğrencilerden en sık duyduğumuz aramalardan biri. Eski kitapta “Doğal Kaynaklar” ünitesi vardı, yeni defterde “Sürdürülebilirlik” teması var; asit-baz 10’da değil 11’de geliyor — kafa karışıklığı normal.
Veli olarak çocuğunuzun defterinde gördüğünüz tema adlarının eski ünite listesinden ne kadar farklı olduğunu merak ediyorsanız, Veliler İçin Maarif Model Rehberi ile birlikte okumanız yeterli olur.
Bu rehberde 2018 müfredatı ile TYMM (Maarif) programını sınıf sınıf karşılaştırıyor; hangi başlıkların kaldırıldığını, hangilerinin sadeleştirildiğini ve YKS tarafında neyi çalışmaya devam etmen gerektiğini tablolarla netleştiriyoruz. Genel model tanımı için Maarif Modeli Nedir?, sınıf programları için 9., 10. ve 11. Sınıf Maarif rehberlerine bakabilirsin.
Müfredat Neden Sadeleştirildi?
MEB, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ni açıklarken mevcut programların muadil ülkelere göre yaklaşık iki kat ağır olduğunu ve öğrenme çıktılarının incelenen ülkelere göre %50 fazla olduğunu belirtti. Kimya özelinde sonuç: içerik yaklaşık %35 azaltıldı, sarmal yaklaşımdan kaynaklanan tekrarlar sadeleştirildi, bazı ayrıntılar üniversite düzeyine bırakıldı.
Programın yeni omurgası üç temadır: Etkileşim, Çeşitlilik, Sürdürülebilirlik. Odak “daha çok konu say” değil; “az konuyu beceriyle derinlemesine işle” yönünde.
Resmi kaynak: Güncel kimya öğretim programına tymm.meb.gov.tr üzerinden ulaşabilirsin. Anadolu Ajansı’nın MEB açıklamasına göre fen derslerinde sarmal tekrarlar azaltıldı; yeşil kimya, nanoteknoloji ve sürdürülebilirlik güçlendirildi.
Kaldırılan, Sadeleştirilen ve Eklenen: Üç Kategori
“Kaldırılan konu” ifadesi genelde üç farklı durumu karıştırır. Aşağıdaki tablo ayrımı netleştirir:
| Durum | Ne oluyor? | Örnek (kimya) |
|---|---|---|
| Kaldırılan / birleştirilen | Ayrı ünite veya geniş alt başlık programdan çıkar; başka temaya sığdırılır | Ayrı “Doğal Kaynaklar” ünitesi; geniş “Hayatımızda Kimya” listesi |
| Sadeleştirilen | Kavram durur; olgusal detay, tekrar veya endüstriyel liste azalır | Atom teorileri tarih anlatımı; karışım ayırma yöntemleri listesi; organik radikal detayı |
| Eklenen / güçlendirilen | Yeni tema veya güncel bağlam olarak müfredata girer | Nanoparçacık, yeşil kimya, mikroplastik, yeşil hidrojen, atmosfer kimyası |
Özet: Maarif ile “konu yok” demek çoğu zaman “okulda o ünite adıyla ve o derinlikte yok” demektir. YKS kaynaklarında hâlâ görebileceğin çekirdek kavramlar çoğu kez duruyor.
Konu Bazlı: Kaldırıldı mı?
Arama motorlarında en sık sorulan dört başlığı kısa yanıtlıyoruz. Durum etiketi: kaldırıldı / birleştirildi, sadeleştirildi veya sınıf kaydı.
Karışımlar kaldırıldı mı?
Durum: Birleştirildi / sadeleştirildi. 2018’de 9–10. sınıfta ayrı “Karışımlar” ünitesi (homojen-heterojen karışım, ayırma yöntemleri) vardı. Maarif programında geniş karışım listesi yok; çözelti, derişim ve çözünürlük 10. sınıf Çeşitlilik temasında işleniyor. Ayırma yöntemleri ayrı ünite olarak değil, beceri odaklı kısa bağlamda kalıyor. Maarif yaklaşımının ayrıntısı için 10. Sınıf Çeşitlilik Teması: Karışımlar ve Ayrıştırma Yöntemlerine Maarif Yaklaşımı rehberine bak. YKS’de karışım-çözelti soruları devam ettiği için Karışımlar rehberini atlama.
Redoks kaldırıldı mı?
Durum: Sadeleştirildi. Redoks ve elektron sayımı Maarif programından silinmedi; 10. sınıf Etkileşim temasında kimyasal tepkime türleri içinde (redoks, çökelme, asit-baz tepkimeleri) işleniyor. Ayrı “Redoks Tepkimeleri” ünitesi adı yok; detay seviyesi 2018’e göre daha az olgusal, daha çok model ve gözlem odaklı. Sınav için Redoks rehberi hâlâ geçerli.
Organik radikal kaldırıldı mı?
Durum: Sadeleştirildi. Serbest radikal, zincir tepkimesi gibi alt başlıklar 2018 organik ünitesinde daha geniş yer alıyordu. Maarif’te organik kimya ağırlığı 12. sınıfa kaydı; radikal mekanizması okul programında daraltıldı veya üniversite düzeyine bırakıldı. AYT organik sorularında temel fonksiyonel grup ve adlandırma öncelikli; detay için AYT Organik Kimya rehberine ve 12. Sınıf Organik Kimya Maarif rehberine bak.
Elektrokimya kaldırıldı mı?
Durum: Sınıf kaydı. Galvanik pil, elektroliz ve standart potansiyel 2018’de 11–12. sınıfta işlenirdi. Maarif programında elektrokimya 12. sınıf kademeli geçişiyle (2027-2028 tam uygulama) Etkileşim temasına oturuyor; 9–11 Maarif öğrencisi okulda henüz görmeyebilir. AYT için konu kritik — okulda yoksa kaynakla kapat. Elektrokimya rehberi bu boşluğu doldurur.
2018 vs Maarif: Tam Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo 9–12. sınıf 2018 ünite özetlerini Maarif tema konumlarıyla yan yana verir. Detaylı çıktı listeleri için sınıf rehberlerine bak.
| Sınıf | 2018 müfredatı (ünite özeti) | Maarif programı (tema / konum) |
|---|---|---|
| 9. sınıf | Kimya Bilimi, Atom ve Periyodik Sistem, Kimyasal Türler Arası Etkileşimler, Maddenin Halleri, Doğal Kaynaklar | Etkileşim (Kimya Hayattır + Atom), Çeşitlilik (bağlar + madde özellikleri), Sürdürülebilirlik (nanoparçacık + yeşil kimya) |
| 10. sınıf | Kimyasal Tepkimeler, Gazlar, Karışımlar, Asit-Baz, Karbon Kimyasına Giriş, Kimya ve Enerji | Etkileşim (tepkime + mol + gaz), Çeşitlilik (çözeltiler), Sürdürülebilirlik (yeşil kimya + atmosfer); asit-baz 11’e kaydı |
| 11. sınıf | Modern Atom, Gazlar (tekrar), Çözeltiler (tekrar), Termokimya, Tepkime Hızı, Denge, Asit-Baz, Kimya ve Elektrik (giriş) | Etkileşim (enerji + hız), Çeşitlilik (denge + asit-baz + Kçç), Sürdürülebilirlik (nanoteknoloji + yeşil hidrojen); sarmal tekrar azaldı |
| 12. sınıf | Organik Kimya, Enerji Kaynakları ve Bilimsel Gelişmeler, Kimya ve Elektrik (elektrokimya) | Maarif tam uygulama 2027-2028; organik + elektrokimya + sürdürülebilirlik temaları (kademeli yayılım) |
9. Sınıf: Eski Üniteler vs Yeni Temalar
2018 programında 9. sınıf kimya tipik olarak şu ünitelerden oluşurdu: Kimya Bilimi, Atom ve Periyodik Sistem, Kimyasal Türler Arası Etkileşimler, Maddenin Halleri, Doğal Kaynaklar. Maarif programında aynı fikirler üç temada toplanır:
| 2018 ünitesi (özet) | Maarif karşılığı | Değişim notu |
|---|---|---|
| Kimya Bilimi | Etkileşim → Kimya Hayattır | Disiplin listesi ve simya tarihi detayı azaldı; güvenlik ve günlük hayat bağlantısı güçlendi |
| Atom ve Periyodik Sistem | Etkileşim → Atomdan Periyodik Tabloya | Çekirdek konu duruyor; anlatım beceri ve model odaklı |
| Kimyasal Türler Arası Etkileşimler | Çeşitlilik → Etkileşimler + Etkileşimden Maddeye | Bağlar, Lewis, moleküller arası etkileşim, katı-sıvı-gaz özellikleri korunuyor |
| Maddenin Halleri | Çeşitlilik teması içinde | Ayrı ünite adı yok; buhar basıncı, viskozite vb. tema içinde işleniyor |
| Doğal Kaynaklar | Sürdürülebilirlik (dar saat) | Maden/petrol/kömür listesi ve geniş doğal kaynak anlatımı sadeleşti; yeşil kimya ve nanoparçacık öne çıktı |
9. sınıf Maarif programı toplam 68 ders saati ve 23 öğrenme çıktısı (KİM.9.1–9.3). Detaylı çıktı listesi için 9. Sınıf Kimya Maarif Modeli rehberine bak.
10. ve 11. Sınıf: Konu Kaymaları
Maarif programında en çok karıştırılan nokta, konuların hangi sınıfta işlendiğidir. 2018 ile TYMM arasında tipik kaymalar:
10. sınıf
| 2018’de 10. sınıf (tipik) | Maarif 10. sınıf |
|---|---|
| Kimyasal tepkimeler, mol, stokiyometri | Etkileşim teması — duruyor (KİM.10.1) |
| Gazlar | Etkileşim teması — duruyor |
| Karışımlar (ayırma yöntemleri) | Ayrı geniş ünite olarak yok; çözelti odaklı Çeşitlilik teması |
| Asit-baz, pH, tuzlar | 10. sınıfta yok → 11. sınıfa taşındı |
| Karbon kimyasına giriş | 10. sınıf programında daraltıldı; organik ağırlık 12. sınıfa |
| Kimya ve enerji / Kimya her yerde | Sürdürülebilirlik teması (yeşil kimya, atmosfer) |
11. sınıf
Maarif 11. sınıf programında termokimya ve tepkime hızı Etkileşim temasında (48 saat); kimyasal denge, asit-baz ve Kçç Çeşitlilik temasında (70 saat) toplanır. 2018’de 11. sınıfta ayrıca sarmal tekrarla gelen gazlar ve çözeltiler üniteleri Maarif’te aynı genişlikte tekrarlanmaz — bu, “kaldırıldı” sanılan ama aslında 10. sınıfta derinleştirilmiş konulardır.
11. sınıf detayları: 11. Sınıf Kimya Maarif Modeli rehberi.
Geçiş Kuşağı Yıl Matrisi (2024–2028)
Maarif kimya tüm liseye aynı anda geçmedi. Hangi sınıfta hangi programı gördüğünü bilmek, “bu konu bende yok” ile “henüz o sınıfa gelmedi” ayrımını netleştirir.
| Eğitim yılı | 9. sınıf | 10. sınıf | 11. sınıf | 12. sınıf |
|---|---|---|---|---|
| 2024-2025 | Maarif | 2018 | 2018 | 2018 |
| 2025-2026 | Maarif | Maarif | 2018 | 2018 |
| 2026-2027 | Maarif | Maarif | Maarif | 2018 / karışık |
| 2027-2028 | Maarif | Maarif | Maarif | Maarif |
2026-2027’de 11. sınıftaysan 9. sınıfı Maarif, 10. sınıfı 2018 programıyla okumuş olabilirsin. Asit-baz okulda geç gelmiş görünür; TYT hazırlığında erken başlamak mantıklı. 12. sınıf ancak 2027-2028’de tam Maarif organik ve elektrokimya yapısına geçer.
Asit-baz ve pH hesabını pekiştirmek için Asit Baz Nedir? rehberine ve Ferrum pH Hesaplayıcı aracına bak. Mol ve stokiyometri için Mol Hesaplayıcı ve Mol Hesaplama rehberi işini görür.
Sarmal Tekrar Ne Demek?
2018 müfredatında aynı konu birden fazla sınıfta, artan derinlikle tekrar ederdi: örneğin gazlar 10’da, çözeltiler 10’da, sonra 11’de yeniden; atom konusu 9’da ve 11’de Modern Atom başlığıyla. MEB, Maarif programında bu sarmal tekrarları sadeleştirdiğini açıkladı.
Senin için pratik sonuç:
- Okulda bir konuyu “hiç görmedim” diyorsan, bir üst veya alt sınıfta farklı tema adıyla işlenmiş olabilir.
- YKS kaynağında aynı konu hâlâ soru olarak gelebilir; sarmal azaltma sınavı anında değil, okul takviminde hissedilir.
- Geçiş kuşağında (2024–2028) sınıf arkadaşın farklı program görmüş olabilir — bu normal.
YKS Hazırlığında Ne Değişmedi?
Maarif müfredatı daralsa da TYT-AYT kimyanın omurgası kısa vadede aynı kalır. Okulda “kaldırıldı” gördüğün başlık, sınavda hâlâ çıkabilir.
| Alan | Okul (Maarif) | YKS hazırlığı |
|---|---|---|
| TYT çekirdek | Atom, bağ, mol, gaz, çözelti temalar içinde | Çalışmaya devam — TYT soru dağılımı rehberine bak |
| Asit-baz | 11. sınıf Maarif | TYT+AYT için kritik; 10’da görmediysen erken başla |
| Organik / elektrokimya | 12. sınıf (kademeli geçiş) | AYT için ana blok; Maarif gecikmesi olsa da kaynak şart |
| Yeşil kimya, nanoteknoloji | Sürdürülebilirlik teması — yeni | TYT’de yorum sorusu olarak yavaş yavaş girebilir |
ÖSYM’nin müfredat uyumu genelde 1–2 yıl gecikmeli yansır. 2026-2027’de 11. sınıftaysan kısmen eski, kısmen yeni program görmüş olursun; her iki tarz soru bankasını da kullanmak mantıklı.
Eski Kitap ve Soru Bankası Hâlâ Geçerli mi?
Kısa cevap: evet, pekiştirme aracı olarak. Maarif programı konu sırasını ve ünite adlarını değiştirdi; TYT-AYT çekirdek kavramları kısa vadede aynı. Eski kaynağı tek başına bırakma, Maarif tema rehberleriyle birlikte kullan.
| Konu | Eski kitapta | Maarif’te | YKS’de | Öneri |
|---|---|---|---|---|
| Atom, bağ, periyodik sistem | Var (9. sınıf) | Var (9. Etkileşim / Çeşitlilik) | TYT — sık | Eski + yeni birlikte pekiştir |
| Mol, stokiyometri, gazlar | Var (10. sınıf) | Var (10. Etkileşim) | TYT — sık | Eski soru bankasından hız kazan |
| Karışım ayırma listesi | Geniş ünite | Daraltıldı | TYT — ara sıra | Eski kitaptan pekiştir, atlama |
| Asit-baz, pH | 10. sınıf (2018) | 11. sınıf Maarif | TYT + AYT | Okulda geç gelse de erken çalış |
| Denge, Kçç, termokimya | Var (11. sınıf) | Var (11. Maarif) | AYT — sık | Eski AYT bankası geçerli |
| Organik, elektrokimya | Var (12. sınıf) | 12. kademeli Maarif | AYT — ana blok | Mutlaka kaynak + AYT kampı |
Geçiş Kuşağı Çalışma Önerileri
- Okul programı ≠ sınav programı: Defterinde olmayan ama TYT/AYT’de çıkan konuyu “kaldırıldı” sanma; rehber ve soru bankasından kapat.
- Sınıf–tema eşleştirmesi yap: Hangi KİM kodunu çalıştığını bil; Öğrenme Çıktısı rehberi bu iş için iyi.
- Eski + yeni kaynak: Eski kitap kavram pratiği verir; Maarif tema rehberleri sıra ve soru tarzını gösterir.
- Soru tarzına alış: Bağlam ve beceri ağırlığı için Maarif kimya soru türleri rehberine bak.
- Veli/öğrenci aynı dili konuşsun: “Konu kaldırıldı” yerine “hangi temada, hangi çıktıda” diye sor.
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana nokta:
- Maarif kimya müfredatı ~%35 sadeleşti; çoğu “kaldırılan konu” aslında birleştirme, sadeleştirme veya sınıf kaymasıdır.
- 9. sınıfta Doğal Kaynaklar ve geniş Kimya Bilimi üniteleri daraldı; Sürdürülebilirlik ve yeşil kimya güçlendi. Asit-baz 11. sınıfa taşındı.
- YKS için atom, bağ, mol, gaz, çözelti, denge, asit-baz ve organik hâlâ çalışılması gereken çekirdek; okul programı dar olsa bile kaynak eksik bırakma.
Özetle: Müfredattan kaldırılan kimya konuları listesi, “silinen her şey” değil “azalan tekrar ve daraltılan detay” anlamına gelir. Maarif Modeli ile hangi konuların değiştiğini sınıf ve tema bazında takip et; YKS hazırlığında ise çekirdek konulara ve güncel soru dağılımına bağlı kal.
Sonuç
Maarif Modeli kimya müfredatı, 2018 programına göre daha az ama daha derin bir yapıya geçti. Ünite adları kayboldu, temalar geldi; sarmal tekrarlar azaldı, sürdürülebilirlik ve nanoteknoloji öne çıktı. Sınav tarafında ise aceleyle konu silmek riskli — TYT ve AYT hazırlığında çekirdek kavramları rehber ve soru bankasıyla tamamlamak en güvenli yol.
Veli perspektifi için Veliler İçin Maarif Model Rehberi de faydalı olur.
Maarif temelli konu sırasını görmek için Maarif Modeli Nedir? yazımıza bak. TYT öncelik listesi için 2027 TYT Kimya Soru Dağılımı rehberini incele. Sistematik hazırlık için TYT Kimya Kampı'na göz atabilirsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Kimya müfredatı Maarif Modeli ile ne kadar azaldı?
MEB, yeni programda yaklaşık %35 içerik seyreltmesi yaptığını açıkladı. Bu, her konunun tamamen çıkarıldığı anlamına gelmez; tekrar eden sarmal anlatımlar, ayrıntılı endüstriyel listeler ve bazı olgusal alt başlıklar program dışına alındı veya üniversite düzeyine bırakıldı.
Asit-baz konusu Maarif Modeli ile kaldırıldı mı?
Hayır. 2018 müfredatında 10. sınıfta yoğun işlenen asit-baz, Maarif programında 11. sınıf Çeşitlilik temasına taşındı. Konu YKS için hâlâ kritik; sadece okulda gördüğün sınıf ve tema sırası değişti.
Maarif müfredatına eklenen yeni kimya konuları neler?
Nanoparçacıklar, yeşil kimya ilkeleri, mikroplastik, yeşil hidrojen, atmosfer kimyası ve sürdürülebilirlik uygulamaları Sürdürülebilirlik temasında güçlendirildi. Bunlar 2018 programında ya yoktu ya da küçük bir alt başlıktı.
YKS için eski müfredat konularını çalışmaya devam etmeli miyim?
Evet. ÖSYM soruları müfredatla uyumlu kalmak zorunda; ancak geçiş kuşağında (2024–2028) eski ve yeni program karışık. TYT için atom, bağ, mol, gaz, çözelti, tepkime temelleri; AYT için denge, asit-baz, organik ve elektrokimya hâlâ ana omurgadır. Okul programın dar olsa bile sınav kaynağında çekirdek konuları atlama.
Hangi sınıflar Maarif kimya ile okuyor?
2024-2025: 9. sınıf; 2025-2026: 9-10; 2026-2027: 9-11; 2027-2028: tüm lise. Hangi sınıfta hangi programı gördüğünü bilmek, “bu konu bende yok mu?” sorusunun cevabını netleştirir.
Yakup Demir
Ferrum · Kimya Öğretmeni ve YKS Kimya İçerik Yazarı
Ferrum kitapları yazarı ve YKS kimya içerikleri üzerinde çalışır. YKS kimya müfredatı, TYT ve AYT konu anlatımı videoları, soru dağılımı ve sınav stratejisi üzerine kısa, veri odaklı rehberler hazırlar.
