K
39.098Potasyum
Potassium
Hücre içi sıvının başlıca katyonu. Bitki beslenmesinde (gübreler) kritik. Suyla reaksiyon vererek mor alev oluşturur.
19
39.098 g/mol
[Ar] 4s¹
2 | 8 | 8 | 1
0.82
0.862 g/cm³
63.38 °C
758.9 °C
Humphry Davy
Potasyum, 1807'de Humphry Davy tarafından erimiş potasyum hidroksitin (KOH) elektrolizi ile izole edildi; bu, sodyumla aynı yıl ve aynı yöntemle elde edilen ikinci metaldir. Adı "potas" (odun külü ekstraktı) sözcüğünden gelir; sembolü K ise Latince "kalium"dan (Arapça "al-kali" = kül) türetilmiştir. Potasyum tuzları binlerce yıldır gübre olarak bilinmekteydi.
³⁹K
Doğal bolluk: %93,26. Baskın izotop.⁴⁰K
Doğal bolluk: %0,0117. Yarı ömür: 1,25 × 10⁹ yıl. Radyoaktif; β⁻ ve elektron yakalama ile bozunur. İnsan vücudunun başlıca doğal radyoaktivite kaynağı. K-Ar ve K-Ca jeolojik yaş tayininde kullanılır.⁴¹K
Doğal bolluk: %6,73. Kararlı; doğal potasyumun üç izotopundan biri (³⁹K, ⁴⁰K, ⁴¹K).KCl
Potasyum KlorürGübre; tuz ikamesi; intravenöz sıvılarda elektrolit.KOH
Potasyum HidroksitGüçlü baz; sıvı sabun, pil ve yakıt hücresi elektroliti.KNO₃
Potasyum Nitrat (Güherçile)Gübre; barut (KNO₃+C+S karışımı); et koruyucu.KMnO₄
Potasyum PermanganatMor kristaller; güçlü oksitleyici; su arıtma, antiseptik, titrimetri.K₂CO₃
Potasyum KarbonatCam, sabun ve gübre; alkalin tampon.K₂Cr₂O₇
Potasyum DikromatPortakal rengi oksitleyici; analitik standart; krom kaplama.- Potasyum klorür (KCl): en yaygın potasyum gübresi (%60 K₂O eşdeğeri)
- Potasyum nitrat (KNO₃): gübre, barut, gıda koruyucu (E252)
- Potasyum hidroksit (KOH): sıvı sabun, pil elektroliti, CO₂ emici
- Potasyum permanganat (KMnO₄): güçlü oksitleyici; su arıtma, antiseptik
- Sodyum-potasyum alaşımı (NaK): nükleer reaktörlerde sıvı metal soğutucu
- Potasyum dikromat (K₂Cr₂O₇): analitik kimyada oksimetri standardı; boya endüstrisi
Potasyum, insan hücrelerinin en önemli intrasellüler katyonudur. Na⁺/K⁺-ATPaz pompası her döngüde 3 Na⁺ dışarı, 2 K⁺ içeri taşıyarak −70 mV dinlenim membran potansiyelini korur. Kalp ritmi, sinir iletimi, kas kasılması, glukoz metabolizması ve asit-baz dengesi için kritiktir. Günlük gereksinim ~3,5 g; muz, patates, kuru meyveler iyi kaynaklardır.
- Potasyum, sodyumdan (0,968 g/cm³) daha hafiftir (0,862 g/cm³); alkali metallerde yoğunluğun her zaman artmadığının kanıtı.
- ⁴⁰K radyoaktivitesi sayesinde insan vücudu içten sürekli bir doz iyonlaştırıcı radyasyon alır (~4000 bozunma/saniye).
- Potasyum ve sodyum arasındaki rekabet kardiyak iyon kanallarında hassas bir denge gerektirir; hiperkalemi (yüksek K⁺) ölümcül kalp ritim bozukluğuna yol açar.
- KMnO₄ glisinle karışınca şiddetli yanma başlar; okulda gösterilen klasik "ejderha" deneyi.
- Alkali metal (Grup 1); Periyot 4; elektron dizilimi [Ar] 4s¹ → +1 yükseltgenme basamağı.
- Alev testi: leylak-mor (766-770 nm); mavi kobalt camı ardından bakıldığında daha belirgin (Na sarısını filtreler).
- Sodyumdan daha reaktif: 2K + 2H₂O → 2KOH + H₂ (açığa çıkan H₂ kendiliğinden tutuşur, mor alev).
- Alkali metaller su ile tepkime şiddeti: Li < Na < K < Rb < Cs (atom büyüdükçe artar).
- KMnO₄ kuvvetli oksitleyici: asidik ortamda Mn⁷⁺ → Mn²⁺ (renksiz); bazik ortamda Mn⁷⁺ → MnO₂ (siyah).
- ⁴⁰K → ⁴⁰Ar (elektron yakalama, %10,7) ve ⁴⁰K → ⁴⁰Ca (β⁻, %89,3) — iki farklı bozunma kanalı.
Potasyum atom numarası kaçtır?
Potasyum elementinin atom numarası 19'dır.
Potasyum elektron dizilimi nedir?
Potasyum elementinin elektron dizilimi [Ar] 4s¹ şeklindedir.
Potasyum nerelerde kullanılır?
Potasyum klorür (KCl): en yaygın potasyum gübresi (%60 K₂O eşdeğeri)