Azot (sembol: N), atom numarası 7 olan Ametal grubunda yer alan bir elementtir. Havanın %78'ini oluşturur. Amonyak üretiminde (Haber prosesi) kritik rol oynar. Proteinlerin yapısında bulunur.

Azot pek çok alanda kullanılır: Haber-Bosch prosesi: N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (azotlu gübrelerin temelidir); Sıvı azot (−196°C): dondurarak saklama, kriyoterapi, hızlı dondurma; Paslanmaz çelik ve elektronik üretiminde inert atmosfer; Gazlı lazerlerde aktif ortam (N₂ gazı lazeri).

Azot hangi bileşikleri oluşturur?

Azot'in önemli bileşikleri şunlardır: NH₃ (Amonyak), HNO₃ (Nitrik Asit), N₂O (Azot(I) Oksit), NO (Nitrik Oksit).

Azot izotopları nelerdir?

Azot'in bilinen izotopları: ¹⁴N (%99,632), ¹⁵N (%0,368).

Azot YKS sınavında nasıl çıkar?

Ametal; Grup 15, Periyot 2; elektron dizilimi [He] 2s² 2p³ → 3 bağ yapar (NH₃, NF₃). N₂ molekülü: üçlü bağ (N≡N); bağ uzunluğu 110 pm, bağ enerjisi 945 kJ/mol (çok güçlü).

Periyodik Tablo/Azot

14.007

Azot

Nitrogen

Ametal

Periyot 2

Grup 15

Gaz

Havanın %78'ini oluşturur. Amonyak üretiminde (Haber prosesi) kritik rol oynar. Proteinlerin yapısında bulunur.

Atom Numarası

Atom Kütlesi

14.007 g/mol

Elektron Konfigürasyonu

[He] 2s² 2p³

Kabuk Dağılımı

2 | 5

Elektronegatiflik

3.04

Yoğunluk

1.17e-3 g/cm³

Erime Noktası

-210.0 °C

Kaynama Noktası

-195.8 °C

Keşfeden

Daniel Rutherford

Aynı Grup — Azot Grubu (Grup 15)

PFosfor AsArsenik SbAntimon BiBizmut McMoskovyum

Aynı Periyot — 2. Periyot

LiLityum BeBerilyum BBor CKarbon OOksijen FFlor NeNeon

Keşif Tarihi

1772'de İskoç fizikçi Daniel Rutherford 'zararlı hava' olarak azotu fosfordan kalan gazı yakarak tanımladı. Aynı yıl Carl Wilhelm Scheele, Henry Cavendish ve Priestley da bağımsız izole ettiler. Lavoisier onu 'azote' (Gr. a-zotos = yaşamı desteklemeyen) olarak adlandırdı; İngilizce 'nitrogen' nitrik asitle ilgisini vurgulamak için sonradan oluşturuldu.

İzotoplar

Kütle NoAdBollukNot

¹14N¹⁴N%99,632En yaygın izotop; NMR spektroskopide kullanılır.

¹15N¹⁵N%0,368Kararlı ağır izotop; protein yapı araştırmalarında (¹⁵N-NMR) ve gübre etkinliği çalışmalarında izleyici.

Önemli Bileşikler

NH₃

Amonyak

Haber prosesiyle endüstriyel üretim; gübre, temizleyici, soğutucu gaz.

HNO₃

Nitrik Asit

Gübre (amonyum nitrat), patlayıcı (TNT, nitrogliserin) ve metal eritme.

N₂O

Azot(I) Oksit

Güldürücü gaz (anestezi); gıdada çırpıcı krem; motor güç takviyesi.

Nitrik Oksit

Biyolojik sinyalci; kan basıncı ve bağışıklık sisteminde rol oynar.

NO₂

Azot Dioksit

Hava kirletici; nitrik asit üretiminde ara madde; kahverengi duman.

N₂H₄

Hidrazin

Roket yakıtı (hipergoliktir); endüstriyel indirgeyici.

Kullanım Alanları

Haber-Bosch prosesi: N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (azotlu gübrelerin temelidir)
Sıvı azot (−196°C): dondurarak saklama, kriyoterapi, hızlı dondurma
Paslanmaz çelik ve elektronik üretiminde inert atmosfer
Gazlı lazerlerde aktif ortam (N₂ gazı lazeri)
Gıda paketleme: oksijen yerini azot alarak bozulmayı önler
Pnömatik sistemlerde basınçlı gaz (saf, nem içermez)

Biyolojik Rol

Azot, tüm amino asitlerden, dolayısıyla tüm proteinlerden; aynı zamanda DNA ve RNA'nın pürin ve pirimidin bazlarından oluşur. Azot döngüsü ekosistemlerin temel biyojeokimyasal sürecidir: N₂ → biyolojik bağlama (nitrogenaz) → NH₃ → NO₃⁻ (nitrifikasyon) → bitki alımı → ayrışma → N₂.

İlginç Bilgiler

01
Atmosferin %78'i azottur (N₂); ancak N₂'nin üçlü bağı (ΔH = 945 kJ/mol) son derece kararlıdır, bu yüzden bitkiler doğrudan kullanamaz.
02
Haber-Bosch prosesi tarihte en önemli kimyasal buluşlardan biri sayılır; modern tarımın desteklediği nüfusun yarısı bu prosese borçludur.
03
Nitrik oksit (NO) 1992'de 'Yılın Molekülü' seçildi; kan damarlarını genişletmesi nedeniyle kalp-damar ilaçlarının hedefidir.
04
Sıvı azotta dondurulmuş insan embriyoları ve doku örnekleri yıllarca saklanabilir.
05
N₂ üçlü bağı, bilinen en güçlü kimyasal bağlardan biridir: 945 kJ/mol (CO ile neredeyse eşit).

YKS / TYT / AYT Notları

1
Ametal; Grup 15, Periyot 2; elektron dizilimi [He] 2s² 2p³ → 3 bağ yapar (NH₃, NF₃).

2
N₂ molekülü: üçlü bağ (N≡N); bağ uzunluğu 110 pm, bağ enerjisi 945 kJ/mol (çok güçlü).
3
Oksitleme basamakları: −3 (NH₃), 0 (N₂), +1 (N₂O), +2 (NO), +3 (HNO₂), +4 (NO₂), +5 (HNO₃).
4
Nitrik asit (HNO₃) kuvvetli asit; amonyak (NH₃) baz; amonyum nitrat (NH₄NO₃) gübre ve patlayıcı.
5
Haber-Bosch: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (ΔH = −92 kJ/mol; 400-500°C, 150-300 atm, Fe katalizör).

Karbon

Periyodik Tablo Element Testi

Oksijen