N
14.007Azot
Nitrogen
Havanın %78'ini oluşturur. Amonyak üretiminde (Haber prosesi) kritik rol oynar. Proteinlerin yapısında bulunur.
7
14.007 g/mol
[He] 2s² 2p³
2 | 5
3.04
1.17e-3 g/cm³
-210.0 °C
-195.8 °C
Daniel Rutherford
1772'de İskoç fizikçi Daniel Rutherford 'zararlı hava' olarak azotu fosfordan kalan gazı yakarak tanımladı. Aynı yıl Carl Wilhelm Scheele, Henry Cavendish ve Priestley da bağımsız izole ettiler. Lavoisier onu 'azote' (Gr. a-zotos = yaşamı desteklemeyen) olarak adlandırdı; İngilizce 'nitrogen' nitrik asitle ilgisini vurgulamak için sonradan oluşturuldu.
¹⁴N
Doğal bolluk: %99,632. En yaygın izotop; NMR spektroskopide kullanılır.¹⁵N
Doğal bolluk: %0,368. Kararlı ağır izotop; protein yapı araştırmalarında (¹⁵N-NMR) ve gübre etkinliği çalışmalarında izleyici.NH₃
AmonyakHaber prosesiyle endüstriyel üretim; gübre, temizleyici, soğutucu gaz.HNO₃
Nitrik AsitGübre (amonyum nitrat), patlayıcı (TNT, nitrogliserin) ve metal eritme.N₂O
Azot(I) OksitGüldürücü gaz (anestezi); gıdada çırpıcı krem; motor güç takviyesi.NO
Nitrik OksitBiyolojik sinyalci; kan basıncı ve bağışıklık sisteminde rol oynar.NO₂
Azot DioksitHava kirletici; nitrik asit üretiminde ara madde; kahverengi duman.N₂H₄
HidrazinRoket yakıtı (hipergoliktir); endüstriyel indirgeyici.- Haber-Bosch prosesi: N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (azotlu gübrelerin temelidir)
- Sıvı azot (−196°C): dondurarak saklama, kriyoterapi, hızlı dondurma
- Paslanmaz çelik ve elektronik üretiminde inert atmosfer
- Gazlı lazerlerde aktif ortam (N₂ gazı lazeri)
- Gıda paketleme: oksijen yerini azot alarak bozulmayı önler
- Pnömatik sistemlerde basınçlı gaz (saf, nem içermez)
Azot, tüm amino asitlerden, dolayısıyla tüm proteinlerden; aynı zamanda DNA ve RNA'nın pürin ve pirimidin bazlarından oluşur. Azot döngüsü ekosistemlerin temel biyojeokimyasal sürecidir: N₂ → biyolojik bağlama (nitrogenaz) → NH₃ → NO₃⁻ (nitrifikasyon) → bitki alımı → ayrışma → N₂.
- Atmosferin %78'i azottur (N₂); ancak N₂'nin üçlü bağı (ΔH = 945 kJ/mol) son derece kararlıdır, bu yüzden bitkiler doğrudan kullanamaz.
- Haber-Bosch prosesi tarihte en önemli kimyasal buluşlardan biri sayılır; modern tarımın desteklediği nüfusun yarısı bu prosese borçludur.
- Nitrik oksit (NO) 1992'de 'Yılın Molekülü' seçildi; kan damarlarını genişletmesi nedeniyle kalp-damar ilaçlarının hedefidir.
- Sıvı azotta dondurulmuş insan embriyoları ve doku örnekleri yıllarca saklanabilir.
- N₂ üçlü bağı, bilinen en güçlü kimyasal bağlardan biridir: 945 kJ/mol (CO ile neredeyse eşit).
- Ametal; Grup 15, Periyot 2; elektron dizilimi [He] 2s² 2p³ → 3 bağ yapar (NH₃, NF₃).
- N₂ molekülü: üçlü bağ (N≡N); bağ uzunluğu 110 pm, bağ enerjisi 945 kJ/mol (çok güçlü).
- Oksitleme basamakları: −3 (NH₃), 0 (N₂), +1 (N₂O), +2 (NO), +3 (HNO₂), +4 (NO₂), +5 (HNO₃).
- Nitrik asit (HNO₃) kuvvetli asit; amonyak (NH₃) baz; amonyum nitrat (NH₄NO₃) gübre ve patlayıcı.
- Haber-Bosch: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (ΔH = −92 kJ/mol; 400-500°C, 150-300 atm, Fe katalizör).
Azot atom numarası kaçtır?
Azot elementinin atom numarası 7'dır.
Azot elektron dizilimi nedir?
Azot elementinin elektron dizilimi [He] 2s² 2p³ şeklindedir.
Azot nerelerde kullanılır?
Haber-Bosch prosesi: N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (azotlu gübrelerin temelidir)