Cd
112.410Kadmiyum
Cadmium
Toksik ağır metal. Nikel-kadmiyum şarj edilebilir pillerde kullanılır. Çevresel kirlilik açısından tehlikeli.
48
112.41 g/mol
[Kr] 4d¹⁰ 5s²
2 | 8 | 18 | 18 | 2
1.69
8.65 g/cm³
321.1 °C
766.9 °C
Karl Samuel Leberecht Hermann
Friedrich Strohmeyer, 1817'de Almanya'da bir eczanenin çinko oksit numunesinin ısıtıldığında renk değiştirdiğini (olağandışı davranış) fark ederek yeni elementi keşfetti; Karl Samuel Hermann aynı yıl bağımsız olarak aynı bulguya ulaştı. Adını Yunanca mitolojide Tebai şehrini kuran Kadmos'la ilgili "kadmeia" (kadimya, çinko cevheri için eski isim) sözcüğünden aldı.
CdS
Kadmiyum SülfürCdSe
Kadmiyum SelenürCdTe
Kadmiyum TellürürCdCl₂
Kadmiyum KlorürNi-Cd pil: şarj edilebilir; hafıza etkisi ve Cd toksisitesi nedeniyle büyük ölçüde Ni-MH ve Li-ion ile değiştirildi
CdTe ince film güneş pili: CdS/CdTe yapısı en verimli ticari ince film fotovoltaik (%22+ verimlilik); First Solar
Kadmiyum pigmentleri: CdS (kadmiyum sarısı), CdSe (kadmiyum kırmızısı); sanatçı boyaları ve plastik renklendirici
Nükleer reaktör kontrol çubuğu: Cd çok yüksek termal nötron soğurma kesiti (σ~2500 barn)
Elektrokaplama: Cd kaplama havacılık ve denizcilik metallerinde korozyon koruması (Zn'den daha iyi tuz suyu direnci)
Kadmiyumun esansiyel biyolojik rolü yoktur; güçlü nefrotoksin ve kanserojendir (IARC Grup 1). Uzun süreli maruziyet böbrek tübüler hasarına ve kemik erimesine (osteomalazi) yol açar. Japonya'da itai-itai ("iğ iğ") hastalığı: Cd kirleticisiyle sulanan pirinç tarlalarından kaynaklanan toplu Cd zehirlenmesi (kemik kırılganlığı ve şiddetli ağrı).
01
CdSe kuantum noktaları, boyutlarına bağlı olarak mavi-kırmızı arası tüm renklerde ışıma yapar; QLED TV ekranlarında renk saflığını devrimleştirmiştir.
02
Itai-itai hastalığı (1950-60'lar Japonya): Toyama Nehri havzasındaki çinko-kurşun madeni atıkları Cd ile kirlenen pirinç tarlalarından kadmiyum birikmesi, 200'den fazla kişinin ölümüne yol açtı; modern çevre mevzuatının başlıca tetikleyicilerinden biri.
03
¹¹³Cd yavaş nötronlar için mükemmel soğurucudur; nükleer reaktörlerde Cd levha veya çubuk, nötron akısını anında durdurur.
04
Kadmiyum ve çinko aynı Grup 12'de; Cu/Ag/Au gibi d¹⁰ konfigürasyonu taşıdığından bazı kaynaklarda "post-geçiş metali" olarak anılır.
1
Grup 12, Periyot 5; elektron dizilimi [Kr] 4d¹⁰ 5s²; +2 tek yaygın yükseltgenme basamağı.
2
Toksik ağır metal; CdTe güneş pili; nükleer kontrol çubuğu (yüksek nötron soğurma).
3
d¹⁰ → renksiz Cd²⁺ iyonu (Zn²⁺ ile paralel); ancak Cd bileşikleri renkli olabilir (CdS sarı, CdSe kırmızı — bant aralığı kökenli).